خرید اختیار فروش چیست و چطور سود و زیانش حساب میشود؟
خرید اختیار فروش زمانی با دیدگاه شما هماهنگ است که انتظار کاهش قیمت دارایی پایه را دارید.
در این استراتژی یک اختیار فروش (Put) میخرید و هزینه اولیه شما به پرمیوم قرارداد محدود است.
برای سود در سررسید، افت قیمت باید به اندازهای باشد که علاوه بر عبور از قیمت اعمال، پرمیوم پرداختی را نیز جبران کند.
- دیدگاه بازار
- نزولی
- بیشترین سود
- بزرگ ولی محدود
- بیشترین زیان
- محدود
- وجه تضمین
- ندارد
جزوه و فهرست زمانی «جلسه 25: خرید اختیار فروش (Put Buying)»
فهرست زمانی ویدیو
- 00:03اختیار فروش چیست و چرا مهم است
- 02:50شباهتها و تفاوتها با اختیار خرید
- 05:10در سود و در زیان بودن اختیار فروش
- 06:55ارزش زمانی در اختیار فروش
- 10:00خرید اختیار فروش: برای چه بازاری
- 11:15مقایسه با فروش استقراضی
- 14:15رتبهبندی اختیارهای فروش
- 21:30مثال روی اهرم
- 24:35افت سهم: پنج اقدام
- 35:15رشد سهم: رول آپ
- 39:40رشد سهم: تبدیل به اسپرد تقویمی
اختیار فروش چیست
دارندهی اختیار فروش حق دارد دارایی پایه را در تاریخ مشخص و با قیمت اعمال مشخص به فروشندهی اختیار بفروشد (Put Option). اختیار خرید برای بازار نزولی ابزار کاملی نیست؛ اختیار فروش ابزار اصلی معاملهگری است که انتظار افت سهم را دارد.
هر سهمی که اختیار خرید دارد، اختیار فروش هم دارد. ترکیب این دو، تعداد استراتژیها را خیلی بیشتر میکند. بسیاری از استراتژیهای اختیار فروش، مشابهِ استراتژیهای اختیار خریدند.
شباهتها و تفاوتها
- شباهت: قیمتهای اعمال و سررسیدها یکی است. قیمت هر دو از ارزش ذاتی و ارزش زمانی ساخته میشود.
- تفاوت: خریدار اختیار خرید از رشد سهم سود میبرد و خریدار اختیار فروش از افت سهم.
در سود و در زیان
اختیار فروش وقتی در سود است که قیمت سهم زیر قیمت اعمال باشد.
ارزش ذاتی اختیار فروش = قیمت اعمال − قیمت سهم
- سهم 400,000 ریال و قیمت اعمال 450,000 ریال: ارزش ذاتی 50,000 ریال.
- سهم 420,000 ریال: ارزش ذاتی 30,000 ریال.
- سهم 480,000 ریال: اختیار فروش 450,000 ریالی در زیان است و ارزش ذاتی ندارد.
در یک قیمت اعمال، اگر اختیار خرید در زیان باشد، اختیار فروش در سود است و برعکس.
ارزش زمانی
- اختیار فروشِ در زیان فقط ارزش زمانی دارد.
- بیشترین ارزش زمانی وقتی است که قیمت سهم نزدیک قیمت اعمال باشد.
- اختیار فروشِ خیلی در سود یا خیلی در زیان، ارزش زمانی کمی دارد.
- ارزش زمانیِ اختیار فروشِ در سود تندتر از اختیار خریدِ در سود از بین میرود؛ چون سهم بیشتر از صفر نمیتواند افت کند و سود اختیار فروش سقف دارد.
مثال: سهم 470,000 ریال است و اختیار فروش 500,000 ریالی 60,000 ریال قیمت دارد.
500,000 − 470,000 = 30,000
30,000 ریال ارزش ذاتی است و 30,000 ریالِ دیگر ارزش زمانی. اگر سهم به 430,000 ریال برسد، قیمت اختیار حدود 70,000 ریال میشود که تقریباً همهاش ارزش ذاتی است.
خرید اختیار فروش: برای چه بازاری
- نزولی پرشتاب: حالت مطلوب.
- نزولی کمشتاب: ممکن است سود کمی بدهد.
- صعودی پرشتاب: خطرناک؛ احتمال سود بسیار کم است.
زیان به پرمیومِ پرداختشده محدود است.
مقایسه با فروش استقراضی
در بازارهای بزرگ میشود سهم را قرض گرفت و فروخت و بعد ارزانتر خرید و پس داد. در بازار ما این ابزار عملاً فعال نیست. در مقایسه، خرید اختیار فروش چند برتری دارد:
- سرمایهی کمتری میخواهد.
- زیانش به پرمیوم محدود است؛ در فروش استقراضی اگر سهم رشد کند، زیان سقف ندارد.
- تعهدی برای برگرداندن سود نقدی سهم ندارد.
بیشترین سودِ هر دو به اندازهی افت سهم تا صفر است.
رتبهبندی اختیارهای فروش
برای انتخاب میان چند اختیار فروش، روش کلی این است:
- نوسانپذیری سالانهی سهم را به بازهای که میخواهید اختیار را نگه دارید تبدیل کنید.
- با آن، سقف و کفِ محتمل قیمت سهم در پایان آن بازه را برآورد کنید.
- قیمت تئوریک هر اختیار فروش را در سقف و در کف حساب کنید.
- سود در کف و زیان در سقف را نسبت به قیمت امروز به دست بیاورید. هر اختیاری که نسبت سود به زیانِ بزرگتری دارد، مطلوبتر است.
جزئیات این روش بعد از درس نوسانپذیری میآید.
مثال روی اهرم
اهرم حدود 27,000 ریال است و 41 روز تا سررسید مانده. اختیار فروش 28,000 ریالی را به قیمت تئوریکش، 932 ریال، میخرید.
28,000 − 932 = 27,068
سربهسر 27,068 ریال است. قیمت بازارِ آن روز از قیمت تئوریک بالاتر بود؛ برای ساده ماندن مثال، همهی قیمتها تئوریک گرفته شدهاند.
افت سهم: پنج اقدام
اهرم به 26,000 ریال رسیده و 20 روز مانده است. اختیار فروش شما حالا حدود 1,914 ریال میارزد.
- فروختن اختیار: محافظهکارانهترین کار. سود قطعی میشود.
1,914 − 932 = 982
- کاری نکردن: پرریسکترین کار. اگر سهم باز هم افت کند سود بیشتر میشود؛ اگر برگردد، سود از دست میرود و حتی ممکن است زیان کنید.
- تبدیل به اسپرد نزولی: اختیار فروش 26,000 ریالی را 718 ریال میفروشید. هزینهی خالص 214 ریال و سربهسر حدود 27,786 ریال میشود. اگر سهم در سررسید روی 26,000 ریال بماند، سود 1,786 ریال است، در برابر 1,068 ریالِ حالتی که کاری نکنید. در عوض، سود از این بیشتر نمیشود.
932 − 718 = 214
- رول داون: اختیار 28,000 ریالی را 1,914 ریال میفروشید و اختیار فروش 26,000 ریالی را 718 ریال میخرید.
1,914 − 932 − 718 = 264
264 ریال سود قفل میشود؛ یعنی هر قدر هم سهم بالا برود زیان نمیکنید و اگر باز افت کند، سود بیشتر میشود.
- خرید اختیار خرید: اختیار فروش را نگه میدارید و اختیار خرید 26,000 ریالی را 1,142 ریال میخرید.
932 + 1,142 = 2,074
اگر سهم در سررسید بین 26,000 و 28,000 ریال باشد، این دو اختیار روی هم 2,000 ریال میارزند و زیان فقط 74 ریال است. بیرون از این بازه، به هر طرف، سود میکنید. این ساختار از خانوادهی استراتژیهای ترکیبی است که در جلسههای بعد میآید.
رشد سهم: رول آپ
اهرم برخلاف انتظار به 29,000 ریال رسیده و 20 روز مانده است. اختیار 28,000 ریالی حالا 438 ریال میارزد. آن را میفروشید و اختیار فروش 30,000 ریالی را 1,313 ریال میخرید.
932 − 438 + 1,313 = 1,807
30,000 − 1,807 = 28,193
- سربهسر از 27,068 به 28,193 ریال میآید؛ یعنی اگر سهم برگردد، زودتر به سود میرسید.
- بهای آن این است که بیشترین زیان از 932 به 1,807 ریال میرسد.
نتیجه به قیمتهای روز بستگی دارد؛ این فقط شکل کلی کار است.
رشد سهم: تبدیل به اسپرد تقویمی
اگر پیش از سررسیدِ اختیار شما سررسید نزدیکتری هم در بازار باشد، میتوانید اختیار فروشی با همان قیمت اعمال و سررسید نزدیکتر بفروشید تا بخشی از هزینه برگردد.
مثال: سهم 480,000 ریال است و اختیار فروش 450,000 ریالیِ مهر را 30,000 ریال خریدهاید. سهم رشد میکند. اختیار فروش 450,000 ریالیِ شهریور را 10,000 ریال میفروشید.
30,000 − 10,000 = 20,000
- اگر سهم تا سررسید شهریور بالای 450,000 ریال بماند: اختیار فروختهشده بیارزش میشود و اختیار مهر عملاً 20,000 ریال برایتان تمام شده است. اگر بعد سهم افت کند، سود میکنید.
- اگر سهم بلافاصله تند افت کند: اختیار شهریور که فروختهاید تندتر از اختیار مهر گران میشود و زیان میکنید.
این اقدام به دو شرطِ پشت سر هم نیاز دارد: سهم اول بالا بماند و بعد افت کند. پرریسک است و معمولاً توصیه نمیشود؛ خیلی وقتها پذیرفتن زیانِ پرمیوم بهتر است.
ساختار موقعیت
در این استراتژی:
- 1 اختیار فروش روی دارایی پایه خریداری میشود.
در زمان ورود، قیمت اختیار (پرمیوم) پرداخت میکنید. این هزینه بیشترین زیان قرارداد است.
با کاهش قیمت دارایی پایه به زیر قیمت اعمال، اختیار فروش ارزش ذاتی پیدا میکند. هرچه افت بیشتر شود، ارزش ذاتی نیز افزایش مییابد؛ با این حال برای سود خالص باید هزینه اولیه نیز جبران شده باشد.
چه زمانی مناسب است و چه زمانی نه
از نظر قیمت، این استراتژی دیدگاهی نزولی دارد. افت قابل توجه دارایی پایه میتواند باعث افزایش ارزش موقعیت شود.
اگر قیمت ثابت بماند یا افزایش پیدا کند، اختیار ممکن است در سررسید بدون ارزش ذاتی باقی بماند و کل پرمیوم از بین برود.
اگر افت قیمت محدود باشد، ممکن است قرارداد ارزش ذاتی داشته باشد اما هنوز به سود خالص نرسیده باشد، زیرا پرمیوم پرداختی باید از نتیجه کسر شود.
از نظر نوسان، افزایش نوسان معمولاً به ارزش اختیار فروش کمک میکند. کاهش نوسان و گذشت زمان میتوانند در جهت مخالف عمل کنند.
سود، زیان و نقطهی سربهسر
بیشترین زیان برابر پرمیوم پرداختی است.
بیشترین سود در حالت نظری رسیدن قیمت دارایی پایه به صفر رخ میدهد:
بیشترین سود بهازای هر سهم = قیمت اعمال − پرمیوم
نقطهی سربهسر:
قیمت اعمال − پرمیوم
اگر در سررسید قیمت دارایی پایه پایینتر از این سطح قرار بگیرد، موقعیت وارد محدوده سود خالص میشود.
یک مثال عددی
- بیشترین سود
- +1,390+1,390,000 در هر قرارداد
- بیشترین زیان
- −110−110,000 در هر قرارداد
- نقطهی سربهسر
- 1,390
- پرمیوم خالص پرداختی
- 110110,000 در هر قرارداد
این اعداد فرضیاند.
فرض کنید:
- قیمت اعمال: 1,500
- پرمیوم: 110
- اندازه قرارداد: 1,000 سهم
در حالت نظری قیمت صفر:
1,500 − 110 = 1,390 سود بهازای هر سهم
اگر قیمت در سررسید 1,250 باشد:
1,500 − 1,250 = 250 ارزش ذاتی
250 − 110 = 140 سود بهازای هر سهم
140 × 1,000 = 140,000 سود کل
اگر قیمت 1,450 باشد:
1,500 − 1,450 = 50 ارزش ذاتی
50 − 110 = −60
یعنی 60,000 زیان.
اگر قیمت 1,500 یا بیشتر باشد، بیشترین زیان یعنی 110,000 رخ میدهد.
وجه تضمین
خرید اختیار فروش وجه تضمین نیاز ندارد، زیرا خریدار پرمیوم قرارداد را پرداخت میکند و تعهدی از نوع موقعیت فروش ایجاد نمیشود.
اثر گذشت زمان و تغییر نوسان
گذشت زمان معمولاً ارزش زمانی اختیار فروش خریداریشده را کاهش میدهد. اگر افت مورد انتظار دیر اتفاق بیفتد، این کاهش میتواند بخشی از اثر حرکت قیمت را خنثی کند.
افزایش نوسان معمولاً ارزش اختیار فروش را بیشتر میکند، در حالی که کاهش نوسان میتواند ارزش قرارداد را پایین بیاورد.
خطاهای رایج
- تصور اینکه رسیدن قیمت به زیر قیمت اعمال بهتنهایی برای سود کافی است.
- نادیده گرفتن پرمیوم در محاسبه نقطهی سربهسر.
- بیتوجهی به سرعت کاهش ارزش زمانی با نزدیک شدن به سررسید.
- انتخاب قرارداد دارای فاصله زیاد قیمت خرید و فروش.
- مقایسه اختیارهای فروش فقط براساس ارزانتر بودن پرمیوم.
چطور موقعیت خوب پیدا کنیم
نقدشوندگی و فاصله قیمت خرید و فروش اولین معیارهای عملی هستند. قرارداد کممعامله ممکن است اجرای قیمتی را که در محاسبات فرض کردهاید دشوار کند.
زمان تا سررسید و فاصله قیمت اعمال از قیمت فعلی را همزمان ببینید. هر ترکیب به افت متفاوتی برای رسیدن به سربهسر نیاز دارد.
نسبت بیشترین سود نظری به زیان محدود میتواند برای مقایسه مفید باشد، اما احتمال و اندازه حرکت لازم نیز باید در نظر گرفته شود.
صفحهی استراتژیهای دکتر آپشن موقعیتهای خرید اختیار فروش را از روی دادهی زنده بازار فهرست میکند و سود و زیان، نقطهی سربهسر، وجه تضمین و فیلترهای دلخواه را نشان میدهد. برای این استراتژی، فاصله قیمت فعلی دارایی پایه تا سربهسر پایینتر و مقدار افت موردنیاز تا رسیدن به سود، معیار اختصاصی مهمی در مقایسه قراردادهاست.
پرسشهای پرتکرار
بیشترین زیان چقدر است؟
همان پرمیوم پرداختی.
آیا سود نامحدود است؟
خیر. چون قیمت دارایی پایه نمیتواند پایینتر از صفر برود.
سربهسر چگونه محاسبه میشود؟
قیمت اعمال منهای پرمیوم.
آیا افت کم قیمت همیشه سود ایجاد میکند؟
خیر. افت باید پرمیوم پرداختی را نیز جبران کند.
افزایش نوسان چه اثری دارد؟
معمولاً به افزایش ارزش اختیار خریداریشده کمک میکند.
آزمونک این درس
5 سؤال کوتاه برای اینکه ببینید نکتههای اصلی را گرفتهاید. بعد از هر جواب، توضیح آن را میبینید.
ابزار رایگان مرتبط
این صفحه آموزشی است و توصیه به خرید یا فروش هیچ قراردادی نیست. اعداد مثال فرضیاند و کارمزد معاملات در آنها حساب نشده است. قواعد اعمال، تسویه در سررسید، اخطاریهی وجه تضمین و کارمزدها را در صفحهی قواعد بازار اختیار معامله بخوانید.