پروتکتیو پوت چیست و چطور زیان سهم را محدود میکند؟
پروتکتیو پوت از خرید یا نگهداری دارایی پایه همراه با خرید یک اختیار فروش روی همان دارایی تشکیل میشود.
اختیار فروش برای افت شدید قیمت یک کف ایجاد میکند و بیشترین زیان کل موقعیت را محدود میسازد.
در مقابل، هزینه خرید اختیار فروش نقطهی سربهسر را بالاتر میبرد و بخشی از بازده صعودی سهم را کاهش میدهد.
- دیدگاه بازار
- صعودی (با بیمه)
- بیشترین سود
- نامحدود
- بیشترین زیان
- محدود
- وجه تضمین
- ندارد
جزوه و فهرست زمانی «جلسه 26: پروتکتیو پوت (Protective Put)»
فهرست زمانی ویدیو
- 00:03پروتکتیو پوت چیست
- 01:35برای چه بازاری است
- 02:50جایگزین حد ضرر
- 04:20مثال روی اهرم
- 06:20کدام اختیار فروش را بخریم
- 11:50اقدامهای بعدی
- 12:40رشد سهم: فروختن اختیار فروش
- 17:15رشد سهم: رول آپ
- 18:30رشد سهم: فروش اختیار خرید و کانورژن
- 22:25فروش اختیار خرید پایینتر
- 24:20فروش اختیار خرید بالاتر: کالر
- 28:10افت سهم: صبر یا فروختن اختیار فروش
- 34:15افت سهم: فروش اختیار خرید
پروتکتیو پوت چیست
سهم پایه را دارید یا میخرید و همزمان یک اختیار فروش روی آن میخرید (Protective Put؛ به آن Married Put هم میگویند). این کار مثل بیمه کردن سهم است: طرف صعود باز میماند و زیانِ طرف نزول محدود میشود.
نمودار سود و زیانش شبیه خرید اختیار خرید است. بیشتر به کار کسی میآید که هدف اصلیاش سهامداری است و نگران افت قیمت است.
برای چه بازاری است
- انتظار صعود پرشتاب: مناسب.
- انتظار نزول پرشتاب: نامناسب؛ در این حالت اصلاً نباید سهم را نگه داشت.
جایگزین حد ضرر
اگر برای سهم حد ضرر دارید، اختیار فروش همان کار را میکند: اگر سهم از قیمت اعمال پایینتر برود، اختیار را اعمال میکنید و سهم را به قیمت اعمال میفروشید. این اطمینان، آرامش بیشتری هم به سهامدار میدهد.
کدام اختیار فروش را بخریم
سربهسر = قیمت خرید سهم + قیمت اختیار فروش
مثال: اهرم 29,440 ریال است و 34 روز تا سررسید مانده.
- اختیار فروش 28,000 ریالی، در زیان، 890 ریال: سربهسر 30,330 ریال و بیشترین زیان 2,330 ریال؛ بیش از 7 درصد.
29,440 + 890 = 30,330
- اختیار فروش 30,000 ریالی، نزدیک قیمت سهم، 1,830 ریال: سربهسر 31,270 ریال و بیشترین زیان 1,270 ریال؛ حدود 4 درصد.
29,440 + 1,830 = 31,270
- اختیار فروش 34,000 ریالی، در سود: بیشترین زیان کمتر از 1 درصد است، ولی سهم باید بیش از 16 درصد رشد کند تا به سربهسر برسید.
هر چه قیمت اعمال بالاتر باشد، بیمه گرانتر و زیان محدودتر است، ولی سربهسر دورتر میشود. انتخاب متعادل، اختیار فروشی نزدیک قیمت سهم و کمی در زیان است. این برعکسِ خرید اختیار خرید است که در آن اختیارِ کمی در سود توصیه میشد.
اقدامهای بعدی
در ادامه همهی قیمتها تئوریکاند. اختیار فروش 30,000 ریالی با قیمت تئوریک 1,239 ریال خریده شده و 14 روز گذشته است؛ 20 روز مانده.
یک نکته دربارهی اهرم: نزدیک سررسید، سقف بازار در زیرگروه آن معمولاً پر میشود و دورهی محدودیت شروع میشود. در این دوره فقط سفارشهایی پذیرفته میشود که موقعیت را کم کنند، یا خالص موقعیت همریسک (تعداد × دلتا) شما را به صفر نزدیک کنند؛ پس بسیاری از اقدامهای بعدی شدنی نیست.
رشد سهم
اهرم به 32,000 ریال رسیده است.
- کاری نکردن: سهم رشد میکند و هزینهی بیمه از دست میرود.
- فروختن اختیار فروش: اگر مطمئنید سهم برنمیگردد. اختیار هنوز 269 ریال میارزد و هزینهی بیمه به 970 ریال میرسد.
1,239 − 269 = 970
- رول آپ: اختیار 30,000 ریالی را میفروشید و اختیار فروش 34,000 ریالی را 2,024 ریال میخرید. حالا هر قدر سهم افت کند، میتوانید آن را 34,000 ریال بفروشید؛ در سود قفل شدهاید.
- فروش اختیار خرید با همان قیمت اعمال: اختیار خرید 30,000 ریالی را 2,758 ریال میفروشید. نتیجه یک سود ثابت است، حدود 7.5 درصد، که به قیمت سهم بستگی ندارد. به این ترکیبِ سهم، خرید اختیار فروش و فروش اختیار خرید با یک قیمت اعمال، کانورژن میگویند.
- فروش اختیار خرید با قیمت اعمال پایینتر: اختیار خرید 28,000 ریالی را 4,506 ریال میفروشید. اگر سهم بالا بماند سود کمتری میگیرید و اگر برگردد و افت کند سود بیشتری؛ در هر دو حالت زیان ندارید. برای وقتی است که فکر میکنید سهم برمیگردد.
- فروش اختیار خرید با قیمت اعمال بالاتر: اختیار خرید 34,000 ریالی را 578 ریال میفروشید. این استراتژی کالر است، موضوع جلسهی بعد. برای وقتی است که فکر میکنید سهم از 34,000 ریال بالاتر نمیرود. بیشترین زیان به حدود 100 ریال میرسد.
30,000 − 29,440 − 1,239 + 578 = −101
افت سهم
اهرم به 28,000 ریال افتاده است. در این بخش ویدیو قیمت خرید اختیار فروش 1,226 ریال گرفته شده است.
- کاری نکردن: اگر به برگشت سهم امیدوارید. بدترین نتیجه همان بیشترین زیانِ اول است، 666 ریال.
29,440 + 1,226 − 30,000 = 666
- فروختن اختیار فروش و نگه داشتن سهم: اختیار حالا 1,948 ریال میارزد و 722 ریال سود میدهد. برای سهامدار بلندمدتی است که باور دارد سهم برمیگردد؛ از اینجا به بعد سهم بیمه ندارد.
1,948 − 1,226 = 722
- بستن کل موقعیت: زیان 718 ریال است؛ اگر فقط سهم داشتید، 1,440 ریال زیان کرده بودید.
722 − 1,440 = −718
- فروش اختیار خرید: قیمت تئوریک اختیارهای خرید در این وضع: 26,000 ریالی 2,615 ریال، 28,000 ریالی 1,230 ریال، 30,000 ریالی 437 ریال و 34,000 ریالی 23 ریال.
با اختیار 30,000 ریالی، کانورژن با زیان ثابتِ حدود 230 ریال میشود. با 28,000 ریالی، بیشترین سود حدود 560 ریال و بیشترین زیان حدود 1,440 ریال است. با 26,000 ریالی، اگر سهم پایین بماند حدود 1,950 ریال سود و اگر برگردد حدود 2,050 ریال زیان دارید. اختیار 34,000 ریالی تقریباً پولی نمیدهد.
انتخاب میان اینها به ریسکپذیری شما و انتظارتان از حرکت بعدی سهم بستگی دارد.
ساختار موقعیت
پروتکتیو پوت دو جزء دارد:
- خرید یا نگهداری 1,000 سهم از دارایی پایه
- خرید 1 اختیار فروش (Put) متناسب با همان 1,000 سهم
برای خرید اختیار فروش قیمت اختیار (پرمیوم) پرداخت میکنید. این پرمیوم را میتوان هزینه ایجاد پوشش نزولی در ساختار موقعیت دانست.
اگر قیمت دارایی پایه رشد کند، اختیار فروش ممکن است در سررسید بدون ارزش ذاتی تمام شود، اما سهم از رشد قیمت بهره میبرد. اگر قیمت دارایی پایه شدیداً کاهش پیدا کند، ارزش اختیار فروش افزایش مییابد و بخشی از زیان سهم را جبران میکند.
قیمت اعمال اختیار فروش سطحی را مشخص میکند که در سررسید، ارزش نهایی ترکیب سهم و اختیار پایینتر از آن کاهش بیشتری پیدا نمیکند. به همین دلیل بیشترین زیان برخلاف نگهداری ساده سهم محدود میشود.
چه زمانی مناسب است و چه زمانی نه
از نظر قیمت، این ساختار همچنان ماهیتی صعودی دارد، زیرا بخش اصلی موقعیت دارایی پایه است و سود صعودی سهم سقف نظری مشخصی ندارد.
تفاوت اصلی با خرید ساده سهم در سمت نزولی است. اگر قیمت افت زیادی داشته باشد، اختیار فروش مانند یک کف برای ارزش نهایی موقعیت عمل میکند.
از نظر نوسان، افزایش نوسان معمولاً ارزش اختیار فروش خریداریشده را بالا میبرد و کاهش نوسان میتواند ارزش آن را کاهش دهد. البته تغییر قیمت سهم همچنان عامل اصلی در نتیجه کل ترکیب است.
گذشت زمان معمولاً ارزش زمانی اختیار فروش را کاهش میدهد. اگر تا سررسید افت قابل توجهی رخ ندهد، ممکن است تمام یا بخش بزرگی از پرمیوم پرداختی برای پوشش از بین برود؛ در عین حال سهم همچنان در اختیار شما باقی میماند.
سود، زیان و نقطهی سربهسر
بیشترین سود از نظر نظری سقف ندارد، زیرا قیمت دارایی پایه میتواند افزایش پیدا کند.
هزینه پرمیوم باعث میشود سود خالص نسبت به نگهداری ساده سهم به اندازه این هزینه کمتر باشد.
بیشترین زیان محدود است و از اختلاف قیمت خرید سهم و قیمت اعمال اختیار فروش، بهعلاوه پرمیوم پرداختی، به دست میآید:
بیشترین زیان بهازای هر سهم = قیمت خرید سهم − قیمت اعمال اختیار فروش + پرمیوم
اگر قیمت در سررسید به قیمت اعمال یا پایینتر از آن برسد، افت بیشتر قیمت دارایی پایه دیگر بیشترین زیان کل موقعیت را افزایش نمیدهد.
نقطهی سربهسر:
قیمت خرید سهم + پرمیوم پرداختی
یک مثال عددی
- بیشترین سود
- نامحدود
- بیشترین زیان
- −220−220,000 در هر قرارداد
- نقطهی سربهسر
- 1,320
- پرمیوم خالص پرداختی
- 7070,000 در هر قرارداد
این اعداد فرضیاند.
فرض کنید:
- خرید 1,000 سهم با قیمت 1,250
- خرید اختیار فروش با قیمت اعمال 1,100
- پرمیوم اختیار فروش: 70
- اندازه قرارداد: 1,000 سهم
این محدودیت زیان را میتوان از زاویه دیگری هم دید. اگر قیمت سهم در سررسید 1,100 یا پایینتر باشد، مجموع ارزش سهم و ارزش ذاتی اختیار فروش عملاً ارزش 1,100 بهازای هر سهم را حفظ میکند. در برابر هزینه مؤثر 1,320، زیان همان 220 باقی میماند.
بیشترین سود سقف نظری ندارد، بنابراین درصد ثابتی برای بیشترین سود وجود ندارد.
اگر قیمت در سررسید 1,500 باشد:
1,500 − 1,250 = 250 سود سهم
پس از کسر پرمیوم 70:
250 − 70 = 180 سود خالص بهازای هر سهم
اگر قیمت در سررسید 1,000 باشد، سهم 250 زیان دارد، اما اختیار فروش 100 ارزش ذاتی ایجاد میکند:
250 − 100 + 70 = 220 زیان خالص بهازای هر سهم
حتی با افت بیشتر قیمت نیز بیشترین زیان از این سطح بیشتر نمیشود.
وجه تضمین
پروتکتیو پوت وجه تضمین نیاز ندارد، زیرا ساختار آن فقط از خرید دارایی پایه و خرید اختیار فروش تشکیل شده است و موقعیت فروش اختیار در آن وجود ندارد.
اثر گذشت زمان و تغییر نوسان
گذشت زمان معمولاً باعث کاهش ارزش زمانی اختیار فروش خریداریشده میشود. اگر قیمت سهم بالاتر از قیمت اعمال باقی بماند، نزدیک شدن به سررسید میتواند باعث شود ارزش اختیار به تدریج کمتر شود.
افزایش نوسان معمولاً ارزش اختیار فروش را بیشتر میکند و از دید بخش پوششی موقعیت میتواند اثر مثبتی داشته باشد. کاهش نوسان معمولاً اثر مخالف دارد.
با این حال هدف ساختاری اختیار فروش در این ترکیب ایجاد کف برای زیان است. بنابراین بهتر است تغییر ارزش روزانه اختیار را از نقشی که در محدود کردن زیان سررسید دارد جدا ببینید.
خطاهای رایج
- نادیده گرفتن پرمیوم اختیار فروش در محاسبه هزینه واقعی خرید سهم و نقطهی سربهسر.
- تصور اینکه وجود اختیار فروش مانع هر نوع زیان در موقعیت میشود.
- انتخاب قیمت اعمال صرفاً براساس ارزانتر بودن پرمیوم و نادیده گرفتن سطح واقعی پوشش.
- بیتوجهی به زمان باقیمانده تا سررسید و کاهش ارزش زمانی اختیار خریداریشده.
- مقایسه دو پروتکتیو پوت فقط براساس بیشترین زیان و بدون توجه به هزینه کل ایجاد پوشش.
چطور موقعیت خوب پیدا کنیم
در این ساختار نقدشوندگی اختیار فروش اهمیت دارد، زیرا هزینه واقعی ایجاد یا تغییر پوشش به قیمت قابل معامله قرارداد بستگی دارد. فاصله قیمت خرید و فروش زیاد میتواند هزینه پوشش را افزایش دهد.
زمان تا سررسید نیز باید در کنار قیمت اعمال بررسی شود. یک اختیار با قیمت اعمال بالاتر کف زیان متفاوتی ایجاد میکند و یک سررسید طولانیتر نیز ممکن است پرمیوم متفاوتی داشته باشد.
برای مقایسه موقعیتها، بیشترین زیان را نسبت به هزینه کل موقعیت ببینید و بررسی کنید برای کاهش این زیان چه مقدار پرمیوم اضافه پرداخت شده است. نسبت سود به زیان در سمت صعودی سقف ثابتی ندارد، زیرا سهم میتواند به رشد خود ادامه دهد.
صفحهی استراتژیهای دکتر آپشن موقعیتهای قابل اجرای پروتکتیو پوت را از روی دادهی زنده فهرست میکند و سود و زیان، نقطهی سربهسر، وجه تضمین و فیلترهای دلخواه را نمایش میدهد. در این استراتژی، فاصله قیمت فعلی سهم تا قیمت اعمال اختیار فروش نشان میدهد پوشش از چه سطحی جدیتر میشود و مقایسه این فاصله با پرمیوم پرداختی کمک میکند هزینه و عمق پوشش را کنار هم ببینید.
پرسشهای پرتکرار
آیا پروتکتیو پوت زیان را کاملاً حذف میکند؟
خیر. بین قیمت خرید سهم و قیمت اعمال اختیار فروش همچنان امکان زیان وجود دارد و پرمیوم نیز به هزینه موقعیت اضافه میشود؛ اما بیشترین زیان محدود میشود.
آیا سود صعودی پروتکتیو پوت محدود است؟
خیر. چون اختیار خریدی فروخته نشده است، رشد سهم از نظر نظری میتواند ادامه پیدا کند؛ فقط هزینه پرمیوم از نتیجه خالص کم میشود.
نقطهی سربهسر چگونه محاسبه میشود؟
پرمیوم اختیار فروش را به قیمت خرید سهم اضافه میکنید. قیمت سهم در سررسید باید از این سطح بالاتر برود تا کل موقعیت وارد سود خالص شود.
قیمت اعمال اختیار فروش چه نقشی دارد؟
قیمت اعمال سطح پوشش نزولی را تعیین میکند. هرچه ساختار پوشش متفاوت باشد، بیشترین زیان و هزینه موقعیت نیز تغییر میکند.
آیا بیارزش شدن اختیار فروش یعنی استراتژی شکست خورده است؟
لزومی ندارد. اگر سهم رشد کرده باشد، زیان پرمیوم میتواند در کنار سود سهم دیده شود و اختیار نیز نقش پوششی خود را در طول دوره داشته است.
آزمونک این درس
5 سؤال کوتاه برای اینکه ببینید نکتههای اصلی را گرفتهاید. بعد از هر جواب، توضیح آن را میبینید.
ابزار رایگان مرتبط
این صفحه آموزشی است و توصیه به خرید یا فروش هیچ قراردادی نیست. اعداد مثال فرضیاند و کارمزد معاملات در آنها حساب نشده است. قواعد اعمال، تسویه در سررسید، اخطاریهی وجه تضمین و کارمزدها را در صفحهی قواعد بازار اختیار معامله بخوانید.