جلسه 7: زوال زمانی (Time Decay)
در این جلسه
در جلسهی هفتم، زوال زمانی (Time Decay) بررسی میشود: اثر کم شدن زمان باقیمانده تا سررسید بر ارزش قرارداد اختیار معامله. پرمیوم از ارزش ذاتی و ارزش زمانی ساخته میشود؛ اگر بقیهی عوامل ثابت بمانند، گذشت زمان ارزش زمانی را کم میکند، حتی اگر قیمت دارایی پایه تکان نخورد. در سررسید ارزش زمانی صفر میشود و ارزش قرارداد همان ارزش ذاتی آن است.
مباحث اصلی این جلسه:
- مرور ارزش ذاتی اختیار خرید و اختیار فروش و اثر قیمت دارایی پایه و قیمت اعمال بر آن، با مثال عددی.
- چرا ارزش زمانی وجود دارد: فرصت باقیمانده برای حرکت قیمت دارایی پایه و احتمال عوض شدن وضعیت قرارداد؛ نقش زمان تا سررسید و نوسانپذیری.
- مقایسهی نمودار قیمت اختیار خرید در فاصلهی چهار، سه، دو و یک ماه تا سررسید و جدا کردن کاهش ارزش زمانی از تغییر ارزش ذاتی.
- خطی نبودن زوال زمانی و تندتر شدن آن نزدیک سررسید، بهویژه برای قراردادهای ATM؛ معرفی مقدماتی تتا بهعنوان حساسیت قیمت اختیار به گذشت زمان.
- مقایسهی ارزش زمانی در قراردادهای ATM، در سود و در زیان: بیشترین ارزش زمانی نزدیک قیمت اعمال است، در قراردادهای عمیقاً در سود سهم ارزش ذاتی بیشتر است، و ارزش قراردادهای در زیان تماماً ارزش زمانی است.
- اثر زوال زمانی بر دو طرف معامله: با ثابت ماندن بقیهی عوامل، به زیان خریدار اختیار و به سود فروشنده است؛ برای خریدار، زمان کافی تا سررسید و سرعت حرکت مورد انتظار دارایی پایه اهمیت دارد.
در مثال پایانی، اختیار خریدی با قیمت اعمال 25,000 ریال و قیمت ثابت دارایی پایه 27,000 ریال بررسی میشود. ارزش ذاتی 2,000 ریالی ثابت میماند، اما ارزش زمانی در فاصلههای 60، 30 و 10 روز تا سررسید کم میشود و در سررسید به صفر میرسد. این مثال نشان میدهد که تحلیل جهت حرکت سهم بهتنهایی کافی نیست و زمان باقیمانده هم در نتیجهی معامله نقش دارد.
فهرست زمانی ویدیو
برای رفتن به هر بخش، نوار زمان ویدیو را روی همان دقیقه ببرید.
- 00:00ارزش ذاتی و ارزش زمانی
- 01:44چرا ارزش زمانی وجود دارد
- 05:41چهار عامل اصلی قیمت اختیار
- 06:16قیمت سهم و ارزش ذاتی
- 08:54قیمت اعمال و ارزش ذاتی
- 11:13زمان تا سررسید و قیمت اختیار
- 18:13چهار نکته از نمودار
- 24:50زوال زمانی و تتا
- 26:59مثال عددی
جزوهی این جلسه
خلاصهی مکتوب و مرتبشدهی همین ویدیو، برای مرور و مراجعه.
قیمت اختیار از دو بخش ساخته میشود
- ارزش ذاتی: تفاوت قیمت دارایی پایه و قیمت اعمال، وقتی قرارداد در سود است. قرارداد در زیان ارزش ذاتی ندارد.
- ارزش زمانی: هر چه قیمت اختیار از ارزش ذاتی بیشتر باشد.
تا پیش از سررسید، قیمت اختیار معمولاً از ارزش ذاتی آن بیشتر است. در سررسید ارزش زمانی صفر میشود و قیمت اختیار همان ارزش ذاتی است.
چرا ارزش زمانی وجود دارد
تا وقتی زمان مانده است، سهم میتواند حرکت کند: قرارداد در زیان میتواند در سود برود و قرارداد در سود میتواند بیشتر در سود برود. خریدار برای همین فرصت پول میدهد. دو چیز این فرصت را بزرگتر میکند:
- زمان بیشتر تا سررسید: اختیار چهارماهه از اختیار یکماهه ارزش زمانی بیشتری دارد.
- نوسانپذیری بیشتر سهم: احتمال حرکت بزرگ در سهم پرنوسان بیشتر است.
چهار عامل اصلی قیمت اختیار
- قیمت دارایی پایه و قیمت اعمال، که ارزش ذاتی را میسازند.
- زمان تا سررسید و نوسانپذیری، که ارزش زمانی را میسازند.
نرخ بهرهی بدون ریسک هم اثر دارد، ولی خیلی کمتر. تقسیم سود در بازار ایران اثری بر قیمت اختیار ندارد، چون قیمت اعمال به اندازهی سود تعدیل میشود.
ارزش ذاتی با یک مثال
اختیار خرید با قیمت اعمال 1,000 ریال:
- سهم 800 ریال: ارزش ذاتی صفر است.
- سهم 1,200 ریال: ارزش ذاتی 200 ریال است.
1,200 − 1,000 = 200
اختیار فروش با قیمت اعمال 1,000 ریال برعکس است: وقتی سهم 600 ریال است، ارزش ذاتی 400 ریال دارد.
1,000 − 600 = 400
اگر قیمت سهم را روی 1,000 ریال ثابت بگیریم و قیمت اعمال را عوض کنیم: اختیار خرید با قیمت اعمال 600 ارزش ذاتی 400 ریال دارد و اختیار خرید با قیمت اعمال 1,200 ارزش ذاتی ندارد. برای اختیار فروش برعکس.
اثر زمان تا سررسید
اختیار خرید با قیمت اعمال 1,000 ریال را در فاصلههای مختلف تا سررسید در نظر بگیرید، وقتی قیمت سهم هم 1,000 ریال است:
- 4 ماه مانده: 123 ریال
- 3 ماه مانده: 100 ریال
- 2 ماه مانده: 75 ریال
- 1 ماه مانده: 48 ریال
- سررسید: صفر
ارزش ذاتی در همهی این حالتها صفر است؛ آنچه کم میشود ارزش زمانی است. این عددها از مدل قیمتگذاری میآیند که در بخش پیشرفتهی دوره توضیح داده میشود.
همین اختیار، وقتی سهم 900 ریال است و 4 ماه مانده، حدود 60 ریال میارزد؛ با اینکه ارزش ذاتی ندارد.
چهار نکته از نمودار
- قرارداد عمیقاً در زیان: احتمال در سود رفتنش کم است و زمان اثر کمی بر قیمتش دارد.
- زوال زمانی خطی نیست: قرارداد بالا در ماه اول 23 ریال، در ماه دوم 25 ریال و در ماه سوم 27 ریال از دست میدهد. هرچه به سررسید نزدیکتر میشویم، ارزش زمانی تندتر کم میشود.
- بیشترین ارزش زمانی نزدیک قیمت اعمال است: با 4 ماه تا سررسید، ارزش زمانی وقتی سهم 900 است 60 ریال، وقتی 1,000 است 123 ریال و وقتی 1,100 است 105 ریال است.
- قرارداد عمیقاً در سود: بیشترِ قیمتش ارزش ذاتی است و سهم ارزش زمانی در آن کم میشود.
زوال زمانی و تتا
زوال زمانی یعنی کم شدن تدریجی ارزش زمانی با نزدیک شدن به سررسید، حتی وقتی قیمت سهم تکان نمیخورد. حساسیت قیمت اختیار به گذشت زمان را با حرف یونانی تتا نشان میدهند.
- برای خریدار اختیار زوال زمانی به زیان اوست. باید قراردادی با زمان کافی تا سررسید بخرد و انتظار حرکت بهموقع سهم را داشته باشد.
- برای فروشندهی اختیار زوال زمانی به سود اوست، بهویژه وقتی سهم ثابت بماند یا کم حرکت کند.
مثال عددی
اختیار خرید با قیمت اعمال 25,000 ریال؛ قیمت سهم 27,000 ریال و تا سررسید ثابت.
- 60 روز مانده: قیمت قرارداد 3,500 ریال، ارزش زمانی 1,500 ریال
- 30 روز مانده: قیمت قرارداد 2,800 ریال، ارزش زمانی 800 ریال
- 10 روز مانده: قیمت قرارداد 2,200 ریال، ارزش زمانی 200 ریال
- سررسید: قیمت قرارداد 2,000 ریال، ارزش زمانی صفر
قیمت سهم تغییری نکرده، ولی خریدار 1,500 ریال به ازای هر سهم از دست داده و فروشنده همان را به دست آورده است. تحلیل جهت سهم بهتنهایی کافی نیست؛ زمان هم در نتیجهی معامله نقش دارد.
آزمونک این درس
5 سؤال کوتاه برای اینکه ببینید نکتههای اصلی را گرفتهاید. بعد از هر جواب، توضیح آن را میبینید.
این ویدیو آموزشی است و توصیه به خرید یا فروش هیچ قراردادی نیست. فهرست کامل دوره در مرکز آموزش، راهنمای مکتوب استراتژیها در راهنمای استراتژیها و مقررات در قواعد بازار.