جلسه 6: در سود، بیتفاوت، در زیان (Moneyness)
در این جلسه
در جلسهی ششم، مفهوم Moneyness بررسی میشود: وضعیت قرارداد از روی مقایسهی قیمت دارایی پایه با قیمت اعمال. سه حالت در سود (ITM)، بیتفاوت (ATM) و در زیان (OTM) از دید دارندهی اختیار و با مثالهای اختیار خرید و اختیار فروش توضیح داده میشوند.
مباحث اصلی این جلسه:
- تشخیص وضعیت: وقتی قیمت دارایی پایه بالاتر از قیمت اعمال است، اختیار خرید در سود و اختیار فروشِ همقیمتاعمال در زیان است؛ در حالت برعکس، وضعیت این دو جابهجا میشود.
- مفهوم ATM برای قراردادهایی که قیمت اعمالشان برابر یا نزدیک قیمت دارایی پایه است.
- قراردادهای عمیقاً در سود (Deep ITM) و عمیقاً در زیان (Deep OTM) و دیدن نمونهها در زنجیرهی قرارداد اهرم.
- تقسیم پرمیوم به ارزش ذاتی و ارزش زمانی؛ محاسبهی ارزش ذاتی اختیار خرید و اختیار فروشِ در سود، و صفر بودن ارزش ذاتی قراردادهای در زیان.
- چرا قراردادهای بدون ارزش ذاتی هم معامله میشوند: زمان باقیمانده تا سررسید و امکان عوض شدن وضعیت قرارداد با حرکت قیمت دارایی پایه.
- محاسبهی ارزش زمانی از تفاوت پرمیوم و ارزش ذاتی، با مثال عددی و جدول اکسل از قراردادهای واقعی.
جمعبندی جلسه، رابطهی زمان باقیمانده با ارزش زمانی و نزدیک شدن پرمیوم به ارزش ذاتی در سررسید است که مقدمهی بحث زوال زمانی است. توجه کنید که در سود یا در زیان بودن قرارداد دربارهی اعمال است؛ سود و زیان کل معامله به پرمیوم پرداختی هم بستگی دارد.
فهرست زمانی ویدیو
برای رفتن به هر بخش، نوار زمان ویدیو را روی همان دقیقه ببرید.
- 00:00Moneyness یعنی چه
- 02:43در سود (ITM)
- 04:39وضعیت از نگاه دارندهی اختیار است
- 05:47بیتفاوت (ATM)
- 07:30در زیان (OTM)
- 08:58جمعبندی سه حالت
- 09:36سه حالت در زنجیرهی قرارداد اهرم
- 12:29عمیقاً در سود و عمیقاً در زیان
- 13:46ارزش ذاتی و ارزش زمانی
- 18:16فرمول قیمت اختیار و دو مثال
- 21:35مثال واقعی از زنجیرهی اهرم
- 24:28جمعبندی
جزوهی این جلسه
خلاصهی مکتوب و مرتبشدهی همین ویدیو، برای مرور و مراجعه.
Moneyness یعنی چه
Moneyness وضعیت قرارداد را نسبت به قیمت روز دارایی پایه نشان میدهد: اگر همین حالا قرار بود قرارداد اعمال شود، اعمال آن بهصرفه بود یا نه. سه حالت دارد:
- در سود یا In the Money، به اختصار ITM
- بیتفاوت یا At the Money، به اختصار ATM
- در زیان یا Out of the Money، به اختصار OTM
این سه اصطلاح در تحلیل، استراتژیها و ارزشگذاری مدام به کار میروند.
در سود (ITM)
- اختیار خرید وقتی در سود است که قیمت دارایی پایه از قیمت اعمال بالاتر باشد. مثال: قیمت اعمال 25,000 ریال و قیمت سهم 30,000 ریال. دارنده میتواند سهم را 25,000 بگیرد و در بازار 30,000 بفروشد.
- اختیار فروش وقتی در سود است که قیمت اعمال از قیمت دارایی پایه بالاتر باشد.
وضعیت از نگاه دارندهی اختیار است
در سود یا در زیان بودن قرارداد همیشه از دید خریدار اختیار گفته میشود، نه فروشنده. برای تشخیص وضعیت، خودتان را جای دارندهی قرارداد بگذارید و ببینید با این قیمت اعمال و این قیمت سهم، اعمال برای او توجیه دارد یا نه. این قاعده برای اختیار خرید و اختیار فروش یکی است.
بیتفاوت (ATM)
وقتی قیمت دارایی پایه با قیمت اعمال برابر یا نزدیک به آن است، قرارداد بیتفاوت است. «نزدیک» میگوییم چون قیمت سهم مدام عوض میشود و برابریِ دقیق کم پیش میآید؛ معاملهگران به قراردادی که قیمت اعمالش فاصلهی کمی با قیمت سهم دارد هم ATM میگویند. مثال: قیمت اعمال 30,000 ریال و قیمت سهم هم حدود 30,000 ریال. در این نقطه اعمال برای دارنده نه سودی دارد و نه زیانی.
در زیان (OTM)
- اختیار خرید وقتی در زیان است که قیمت اعمال از قیمت دارایی پایه بالاتر باشد. مثال: قیمت اعمال 35,000 ریال و قیمت سهم 30,000 ریال. دارنده دلیلی ندارد سهم را گرانتر از بازار بخرد.
- اختیار فروش وقتی در زیان است که قیمت اعمال از قیمت دارایی پایه پایینتر باشد. دارنده دلیلی ندارد سهم را ارزانتر از بازار بفروشد.
جمعبندی سه حالت
- قیمت سهم بالاتر از قیمت اعمال: اختیار خرید در سود، اختیار فروش در زیان.
- قیمت سهم برابر یا نزدیک قیمت اعمال: هر دو بیتفاوت.
- قیمت سهم پایینتر از قیمت اعمال: اختیار خرید در زیان، اختیار فروش در سود.
در یک قیمت اعمال، وضعیت اختیار خرید و اختیار فروش همیشه برعکس هم است.
سه حالت در زنجیرهی قرارداد اهرم
در مثال ویدیو، قیمت اهرم 16,410 ریال است و زنجیرهی سررسید مهر قیمتهای اعمال 13,000 تا 50,000 ریال دارد.
- اختیارهای خرید با قیمت اعمال تا 16,000 ریال در سود هستند و از 18,000 ریال به بالا در زیان.
- در سمت اختیار فروش برعکس است: قیمت اعمال 13,000 ریال در زیان است و از 18,000 ریال به بالا در سود.
عمیقاً در سود و عمیقاً در زیان
قراردادی که قیمت اعمالش از قیمت سهم فاصلهی زیادی دارد:
- عمیقاً در سود یا Deep ITM: در همان زنجیره، اختیار خرید با قیمت اعمال 13,000 ریال.
- عمیقاً در زیان یا Deep OTM: اختیار خرید با قیمت اعمال 40,000 یا 50,000 ریال.
برای اختیار فروش جای این دو عوض میشود.
ارزش ذاتی و ارزش زمانی
قیمتی که قرارداد در بازار معامله میشود (پرمیوم) دو بخش دارد:
- ارزش ذاتی: تفاوت قیمت اعمال و قیمت دارایی پایه، فقط وقتی قرارداد در سود است. قرارداد در زیان ارزش ذاتی ندارد، چون اعمال نمیشود.
- ارزش زمانی: هر چه پرمیوم از ارزش ذاتی بیشتر باشد.
ارزش ذاتی با این فرض حساب میشود که قیمت سهم تا سررسید همین بماند؛ ولی قیمت سهم ثابت نیست. تا وقتی زمان مانده، ممکن است سهم به نفع دارنده حرکت کند و بازار برای همین احتمال قیمت میگذارد. برای همین قرارداد در زیان هم، با اینکه ارزش ذاتی ندارد، معامله میشود: ممکن است تا سررسید در سود برود.
فرمول قیمت اختیار و دو مثال
قیمت اختیار = ارزش ذاتی + ارزش زمانی
اختیار خرید: قیمت اعمال 25,000 ریال، قیمت سهم 30,000 ریال، پرمیوم 6,500 ریال.
30,000 − 25,000 = 5,000
6,500 − 5,000 = 1,500
ارزش ذاتی 5,000 ریال و ارزش زمانی 1,500 ریال است.
اختیار فروش: قیمت اعمال 35,000 ریال، قیمت سهم 30,000 ریال، پرمیوم 6,000 ریال.
35,000 − 30,000 = 5,000
6,000 − 5,000 = 1,000
ارزش ذاتی 5,000 ریال و ارزش زمانی 1,000 ریال است.
مثال واقعی از زنجیرهی اهرم
قیمت اهرم 16,220 ریال؛ اختیار خرید با قیمت اعمال 13,000 ریال در بازار 3,418 ریال معامله شده است.
16,220 − 13,000 = 3,220
3,418 − 3,220 = 198
ارزش ذاتی 3,220 ریال و ارزش زمانی 198 ریال است.
در همان زنجیره، یکی از اختیارهای خریدِ در زیان 974 ریال معامله شده است. ارزش ذاتی آن صفر است و همهی این 974 ریال ارزش زمانی است: خریدار برای این احتمال پول میدهد که قرارداد تا سررسید در سود برود.
نکتهی پایانی
هر چه به سررسید نزدیکتر میشویم، سهم زمان کمتری برای حرکت دارد، ارزش زمانی کم میشود و پرمیوم به ارزش ذاتی نزدیک میشود. این موضوع، یعنی زوال زمانی، بحث جلسهی بعد است.
آزمونک این درس
5 سؤال کوتاه برای اینکه ببینید نکتههای اصلی را گرفتهاید. بعد از هر جواب، توضیح آن را میبینید.
این ویدیو آموزشی است و توصیه به خرید یا فروش هیچ قراردادی نیست. فهرست کامل دوره در مرکز آموزش، راهنمای مکتوب استراتژیها در راهنمای استراتژیها و مقررات در قواعد بازار.