جلسه 5: وجه تضمین (Margin)
در این جلسه
در جلسهی پنجم با وجه تضمین آشنا میشوید: وجهی که از فروشندهی اختیار معامله گرفته میشود تا پشتوانهی تعهد او باشد. خریدار اختیار وجه تضمین نمیدهد. تفاوت وجه تضمین اولیه، وجه تضمین لازم و حداقل وجه تضمین، پایهی شناخت وضعیت حساب و مدیریت موقعیتهای فروش است.
مباحث اصلی این جلسه:
- چرا از فروشندهی اختیار وجه تضمین گرفته و مسدود میشود و تعهد او چه فرقی با حق انتخاب خریدار دارد.
- محاسبهی وجه تضمین در اکسل با نمونه قراردادهای اختیار خرید اهرم و تطبیق نتیجه با اطلاعات سامانهی معاملاتی.
- نقش قیمت دارایی پایه، قیمت اعمال، اندازهی قرارداد، قیمت اختیار و مقدار در زیان بودن قرارداد در محاسبه، و اینکه ضریبهای محاسبه از اطلاعیهی قرارداد خوانده میشوند.
- مقایسهی وجه تضمین قراردادهای در سود و در زیان و اثر تغییر قیمتها بر مبلغ تضمین.
- سه وضعیت حساب: عادی، در خطر و اخطاریهی افزایش وجه تضمین (Margin Call).
- راههای جبران کسری: واریز وجه یا بستن بخشی از موقعیتهای فروش؛ و اینکه اگر کسری جبران نشود، کارگزار خودش موقعیتها را میبندد.
در پایان به پوشش فروش اختیار خرید با سهم پایه (که با مسدود شدن سهم، وجه تضمین نمیخواهد) و به پوشش تعهد با موقعیتهای دیگر در استراتژیهای ترکیبی اشاره میشود.
فهرست زمانی ویدیو
برای رفتن به هر بخش، نوار زمان ویدیو را روی همان دقیقه ببرید.
- 00:00چرا وجه تضمین لازم است
- 01:57سه اصطلاح: وجه تضمین اولیه، لازم و حداقل
- 03:17نمونهی واقعی: اختیار خرید اهرم در سامانهی معاملاتی
- 05:21ورودیهای محاسبه و ضریبهای A و B
- 07:32«در سود» و «در زیان» از نگاه خریدار است
- 10:59محاسبهی وجه تضمین اولیه: بزرگترِ دو عدد
- 13:16وجه تضمین لازم و حداقل وجه تضمین
- 15:06مقایسه با یک قرارداد در سود
- 20:26سه وضعیت حساب: عادی، در خطر، اخطاریه
- 23:43بعد از اخطاریه چه باید کرد
- 25:34پوشش فروش با سهم پایه
جزوهی این جلسه
خلاصهی مکتوب و مرتبشدهی همین ویدیو، برای مرور و مراجعه.
وجه تضمین چیست و از چه کسی گرفته میشود
در قرارداد اختیار معامله، خریدار اختیار دارد و فروشنده الزام. برای اینکه خریدار مطمئن باشد فروشنده در سررسید به تعهدش عمل میکند، مبلغی از حساب فروشنده نزد کارگزار مسدود میشود. به این مبلغ وجه تضمین میگویند.
- وجه تضمین فقط از فروشندهی اختیار گرفته میشود.
- خریدار اختیار، چه اختیار خرید و چه اختیار فروش، وجه تضمین نمیدهد.
سه اصطلاح اصلی
- وجه تضمین اولیه: مبلغی که فروشنده برای گرفتن موقعیت فروش باید در حساب داشته باشد.
- وجه تضمین لازم: وجه تضمین اولیه بهعلاوهی ارزش روز قرارداد (قیمت پایانی اختیار ضربدر اندازهی قرارداد). چون قیمت پایانی هر روز عوض میشود، این عدد هم در پایان هر روز معاملاتی بهروز میشود.
- حداقل وجه تضمین: نسبتی از وجه تضمین لازم؛ در اطلاعیهای که در ویدیو میبینید 70 درصد.
وجه تضمین لازم = وجه تضمین اولیه + قیمت پایانی اختیار × اندازهی قرارداد
سامانهی معاملاتی این عددها را خودش حساب میکند و نشان میدهد. دانستن روش محاسبه برای این است که بدانید با تغییر بازار، وجه تضمین شما چطور عوض میشود.
ورودیهای محاسبه
برای محاسبهی وجه تضمین اولیهی فروش یک اختیار خرید اینها لازم است:
- قیمت پایانی دارایی پایه
- قیمت اعمال
- اندازهی قرارداد
- مقدار «در زیان بودن» قرارداد
- دو ضریب A و B
ضریبهای A و B و نسبت حداقل وجه تضمین در اطلاعیهی آغاز دورهی معاملاتی هر زنجیره اعلام میشوند. در اطلاعیهی اهرم که در ویدیو باز میشود، A برابر 20 درصد، B برابر 10 درصد و حداقل وجه تضمین 70 درصد است. برای هر نماد، عددهای اطلاعیهی همان نماد را ببینید.
نکته: «در سود» و «در زیان» همیشه از نگاه خریدار اختیار گفته میشود. قراردادی که برای خریدار در سود است، برای فروشنده در زیان است.
محاسبهی وجه تضمین اولیه
دو عدد حساب میشود و هر کدام بزرگتر بود، وجه تضمین اولیه است:
- عدد اول: A درصد از ارزش دارایی پایه (قیمت پایانی دارایی پایه ضربدر اندازهی قرارداد)، منهای مقدار در زیان بودن قرارداد.
- عدد دوم: B درصد از ارزش دارایی پایه.
برای اختیار خرید، مقدار در زیان بودن یعنی فاصلهی قیمت اعمال از قیمت دارایی پایه، وقتی قیمت اعمال بالاتر است، ضربدر اندازهی قرارداد. اگر قرارداد در زیان نباشد، این مقدار صفر است.
مثال اول: قرارداد در زیان
اختیار خرید اهرم با قیمت اعمال 20,000 ریال؛ قیمت پایانی اهرم 16,700 ریال؛ اندازهی قرارداد 1,000 سهم؛ قیمت پایانی اختیار 741 ریال.
3,300 × 1,000 = 3,300,000
وجه تضمین اولیه عدد بزرگتر است، یعنی 1,670,000 ریال.
مثال دوم: قرارداد در سود
همان زنجیره، این بار اختیار خرید با قیمت اعمال 13,000 ریال و قیمت پایانی 4,367 ریال. قیمت اهرم (16,700) از قیمت اعمال بالاتر است، پس قرارداد در سود است و مقدار در زیان بودن صفر.
وجه تضمین اولیه 3,340,000 ریال است.
فروش قراردادِ در سود، وجه تضمین خیلی بیشتری میخواهد. منطقش این است که چنین قراردادی برای فروشنده در زیان است و خطر عمل نکردن به تعهد در آن بیشتر است.
چه چیزهایی وجه تضمین را عوض میکند
- تغییر قیمت دارایی پایه
- قیمت اعمالی که انتخاب میکنید
- تغییر قیمت خودِ اختیار
کسی که موقعیت فروش میگیرد باید همیشه بیشتر از وجه تضمین امروز در حساب داشته باشد، تا با حرکت بازار زیر فشار نرود.
سه وضعیت حساب
- عادی: موجودی حساب از وجه تضمین لازم کمتر نیست.
- در خطر: موجودی از وجه تضمین لازم کمتر است، ولی از حداقل وجه تضمین کمتر نیست.
- اخطاریهی افزایش وجه تضمین (Margin Call): موجودی از حداقل وجه تضمین کمتر شده است.
بعد از اخطاریه
- باید موجودی را تا وجه تضمین لازم برسانید، نه فقط تا حداقل. از وضعیت اخطاریه مستقیم به وضعیت عادی برمیگردید.
- دو راه دارید: واریز وجه، یا بستن همه یا بخشی از موقعیتهای فروش.
- اگر هیچکدام را انجام ندهید، کارگزار خودش موقعیتهای شما را میبندد، با هر قیمتی که در بازار باشد. این بستنِ اجباری میتواند زیان سنگینی بسازد.
مهلتها و جزئیات رسمی در صفحهی قواعد بازار آمده است.
وقتی وجه تضمین نقدی لازم نیست
- اگر سهم پایه را دارید و روی آن اختیار خرید میفروشید، خودِ سهم مسدود میشود و وجه نقد برای تضمین لازم نیست. تا وقتی موقعیت فروش باز است، نمیتوانید آن سهم را بفروشید. این پایهی استراتژی کاور کال است.
- در استراتژیهای ترکیبی، اختیاری که خریدهاید میتواند پشتوانهی موقعیت فروش شما باشد. این موضوع در جلسههای استراتژیها میآید.
آزمونک این درس
5 سؤال کوتاه برای اینکه ببینید نکتههای اصلی را گرفتهاید. بعد از هر جواب، توضیح آن را میبینید.
این ویدیو آموزشی است و توصیه به خرید یا فروش هیچ قراردادی نیست. فهرست کامل دوره در مرکز آموزش، راهنمای مکتوب استراتژیها در راهنمای استراتژیها و مقررات در قواعد بازار.