جلسه 4: اعمال و تخصیص (Exercise and Assignment)
در این جلسه
در جلسهی چهارم، اعمال و تخصیص در قراردادهای اختیار معامله بررسی میشود. ابتدا تفاوت اختیار آمریکایی و اروپایی از نظر زمان مجاز اعمال توضیح داده میشود؛ این نامها به سبک اعمال قرارداد اشاره دارند، نه به محل معامله. آشنایی کوتاهی هم با اختیارهای برمودایی، آسیایی و دیجیتال (باینری) داده میشود.
مباحث اصلی این جلسه:
- مقایسهی اعمال در طول عمر قرارداد با اعمال فقط در سررسید و اثر این تفاوت بر انعطاف قرارداد.
- تفاوت تسویه فیزیکی و تسویه نقدی: جابهجایی واقعی دارایی پایه در برابر پرداخت تفاوت قیمت، همراه با مثال.
- مفهوم تخصیص در زمان اعمال، و حالتی که دارایی قابل تحویل از درخواستهای اعمال کمتر است.
- نقش وجه تضمین و سهام مسدودشده در انجام تعهد فروشنده، مفهوم نکول و پیامد تأمین نکردن دارایی پایه.
- روشهای تخصیص: به نسبت، تصادفی، اولویت زمانی و توافقی؛ توضیح تخصیص به نسبت با یک مثال عددی و تسویهی بخش تحویلنشده. روش تخصیص هر قرارداد در مشخصات قرارداد اعلام میشود.
در بخش پایانی، با نمونهی اطلاعیهی نماد اهرم نشان داده میشود که قیمتهای اعمال یک زنجیره و فاصلهی میان آنها بر چه مبنایی چیده میشود.
فهرست زمانی ویدیو
برای رفتن به هر بخش، نوار زمان ویدیو را روی همان دقیقه ببرید.
- 00:00سبک آمریکایی
- 03:14سبک اروپایی
- 05:04سبکهای برمودایی، آسیایی و دیجیتال
- 10:20تسویهی فیزیکی و تسویهی نقدی
- 14:32تخصیص چیست
- 16:39چرا سهمِ قابل تحویل کم میآید
- 19:08نکول و جریمه
- 20:57روشهای تخصیص
- 22:09مثال تخصیص به نسبت
- 26:07قیمتهای اعمال زنجیره چطور چیده میشود
جزوهی این جلسه
خلاصهی مکتوب و مرتبشدهی همین ویدیو، برای مرور و مراجعه.
سبک اعمال: آمریکایی و اروپایی
این دو نام به زمان مجاز اعمال اشاره دارند، نه به جغرافیا. در بازارهای آمریکا هم اختیار اروپایی معامله میشود.
- آمریکایی: دارندهی اختیار از روز خرید تا سررسید، هر روزی که بخواهد میتواند اعمال کند. انعطاف بیشتری دارد و پرمیوم آن معمولاً بیشتر است.
- اروپایی: دارنده فقط در سررسید میتواند اعمال کند و بر اساس قیمت سهم در همان روز تصمیم میگیرد. انعطاف کمتری دارد و پرمیوم آن معمولاً کمتر است.
در ویدیو گفته میشود اختیارهای بازار ایران به سبک اروپایی معامله میشوند. سبک اعمال هر قرارداد در مشخصات همان قرارداد آمده است.
سبکهای دیگر
این سه سبک فقط برای آشناییاند:
- برمودایی: میان آمریکایی و اروپایی؛ اعمال فقط در چند تاریخ مشخص ممکن است، مثلاً پایان هر ماه.
- آسیایی: بهجای قیمت روز اعمال، میانگین قیمت دارایی پایه در طول عمر قرارداد ملاک است. اثر نوسانهای شدید لحظهای را کم میکند.
- دیجیتال (باینری): همه یا هیچ؛ اگر شرط برقرار شود مبلغ ثابتی پرداخت میشود و اگر نشود هیچ. پرمیوم پرداختی در حالت دوم از دست میرود.
تسویهی فیزیکی و نقدی
- تسویهی فیزیکی: دارایی پایه واقعاً جابهجا میشود. دارندهی اختیار خرید قیمت اعمال را میدهد و سهم را میگیرد؛ دارندهی اختیار فروش سهم را میدهد و قیمت اعمال را میگیرد.
- تسویهی نقدی: سهمی جابهجا نمیشود و فقط تفاوت قیمت روز سهم با قیمت اعمال به دارندهی اختیار پرداخت میشود.
تسویهی نقدی برای کسی مناسب است که نمیخواهد سهم را نگه دارد، چون کارمزد خرید و فروش سهم را نمیپردازد. به گفتهی ویدیو، در بازار ایران بیشتر تسویهها فیزیکی است و درخواست تسویهی نقدی پیش از سررسید در سامانهی معاملاتی ثبت میشود. شرایط رسمی هر دو روش در صفحهی قواعد بازار آمده است.
تخصیص چیست و چرا لازم میشود
وقتی چند دارندهی اختیار همزمان درخواست اعمال میدهند ولی سهمِ قابل تحویل برای همه کافی نیست، باید به روشی منصفانه مشخص شود هر کس چقدر سهم میگیرد. به این کار تخصیص میگویند.
چرا سهم کم میآید؟ فروشندهی اختیار برای تعهدش یا سهم پایه را دارد (که مسدود میشود)، یا وجه تضمین نقدی گذاشته است. فروشندهای که وجه تضمین نقدی دارد باید تا پیش از اعمال، سهم را تهیه کند. اگر نکند، سهمی برای تحویل ندارد.
نکول
فروشندهای که در سررسید سهم برای تحویل ندارد، به تعهدش عمل نکرده است (نکول) و جریمه میشود. جریمه نسبتی از ارزش قراردادهای نکولشده است:
تعداد قرارداد × اندازهی قرارداد × قیمت اعمال
نرخ جریمه در مشخصات قرارداد میآید. حقِ خریدار از بین نمیرود: بخشی که سهم برایش نبوده، از محل وجه تضمین فروشنده نقدی تسویه میشود.
روشهای تخصیص
- به نسبت: سهم موجود به نسبت درخواستها تقسیم میشود.
- تصادفی: سامانه بهصورت تصادفی انتخاب میکند.
- اولویت زمانی: هر کس زودتر درخواست داده، زودتر میگیرد.
- توافقی: بیشتر در بازارهای خارج از بورس.
روش تخصیص هر قرارداد در مشخصات همان قرارداد اعلام میشود.
مثال تخصیص به نسبت
پس 60 درصد هر درخواست با تحویل سهم انجام میشود. کسی که برای 10 قرارداد (10,000 سهم) درخواست داده، 6,000 سهم میگیرد و 4,000 سهم دیگر نقدی تسویه میشود: تفاوت قیمت روز سهم و قیمت اعمال از حساب فروشنده به حساب او میرود.
قیمتهای اعمال زنجیره
روزی که بورس زنجیرهی تازهای معرفی میکند، قیمت روز دارایی پایه را مبنا میگیرد و چند قیمت اعمال پایینتر، نزدیک و بالاتر از آن میچیند. فاصلهی قیمتهای اعمال از جدولی میآید که در همان اطلاعیه هست و میتواند در بازههای قیمتی مختلف فرق کند؛ در نمونهی اهرم، قیمتهای اعمال پایینتر با فاصلهی کمتر و قیمتهای بالاتر با فاصلهی بیشتر چیده شدهاند.
آزمونک این درس
5 سؤال کوتاه برای اینکه ببینید نکتههای اصلی را گرفتهاید. بعد از هر جواب، توضیح آن را میبینید.
این ویدیو آموزشی است و توصیه به خرید یا فروش هیچ قراردادی نیست. فهرست کامل دوره در مرکز آموزش، راهنمای مکتوب استراتژیها در راهنمای استراتژیها و مقررات در قواعد بازار.