جلسه 46: نوسان ضمنی (Implied Volatility)
در این جلسه
در جلسهی چهلوششم، نوسان ضمنی (IV) معرفی میشود: نوسانی که قیمت بازارِ یک اختیار، در مدل بلکشولز، نشان میدهد. سپس ابزارهای مقایسه و تفسیر آن برای سنجش گران یا ارزان بودن نسبی قراردادها توضیح داده میشود.
مباحث اصلی این جلسه:
- محاسبهی نوسان ضمنی با معلوم گرفتن پرمیوم بازار و مجهول گذاشتن نوسان در مدل.
- محدودیت مقایسهی سادهی IV با نوسان تاریخی و معرفی رتبهی نوسان ضمنی (IV Rank) در دامنهی گذشتهی آن.
- مخروط نوسان و مقایسهی نوسان قرارداد با دامنههای تاریخیِ متناسب با زمان باقیمانده تا سررسید.
- تفاوت IV در قیمتهای اعمال مختلف، چولگی نوسان و لبخند نوسان.
- ساختار زمانی نوسان ضمنی، حالتهای صعودی و معکوس آن و کاربرد مقایسهی سررسیدها در اسپرد تقویمی.
- بالا رفتن IV پیش از رویدادهای مهم و افت آن پس از برطرف شدن ابهام (IV Crush).
- برآورد یک نوسانِ نماینده برای کل زنجیرهی قراردادها با وزن بیشتر دادن به اختیارهای نزدیک قیمت سهم و توجه به معاملاتشان.
مثال رویداد خبری نشان میدهد که حتی با تشخیص درست جهت حرکت سهم، افت نوسان ضمنی میتواند خریدار اختیار را زیانده کند. در تحلیل قرارداد باید تغییر نوسان، زمان و قیمت دارایی پایه را با هم دید.
فهرست زمانی ویدیو
برای رفتن به هر بخش، نوار زمان ویدیو را روی همان دقیقه ببرید.
- 00:00نوسان ضمنی چیست
- 01:22مقایسه با نوسان تاریخی و ایراد آن
- 04:16رتبهی نوسان ضمنی (IV Rank)
- 08:37استفاده از IV Rank در معامله
- 10:00سختی محاسبهی IV Rank
- 12:07مخروط نوسان
- 15:57دو مثال از مخروط نوسان
- 19:13انحراف و لبخند نوسان
- 26:59ساختار زمانی نوسان
- 33:10کاربرد در اسپرد تقویمی
- 35:45له شدن نوسان
- 41:53نوسان ضمنی وزنی زنجیره
جزوهی این جلسه
خلاصهی مکتوب و مرتبشدهی همین ویدیو، برای مرور و مراجعه.
نوسان ضمنی چیست
در ماشینحساب بلکشولز جای معلوم و مجهول را عوض میکنیم: قیمت قرارداد روی تابلو را خروجی مدل فرض میکنیم و میپرسیم مدل با چه نوسانی به این قیمت میرسد. جواب، نوسان ضمنی یا IV است. این عدد نشان میدهد بازار برای آیندهی سهم چه نوسانی انتظار دارد. IV بالا یعنی بازار منتظر اتفاقی روی آن سهم است.
مقایسه با نوسان تاریخی کافی نیست
سادهترین تحلیل این است: اگر نوسان ضمنی از نوسان تاریخی بالاتر باشد قرارداد گران است و اگر پایینتر باشد ارزان. این مقایسه دید کلی میدهد، ولی مبنای خوبی برای تصمیم نیست؛ چون در بیشتر وقتها نوسان ضمنی قراردادها از نوسان تاریخی بالاتر است.
رتبهی نوسان ضمنی (IV Rank)
مقایسهی دقیقتر این است که نوسان ضمنی امروز را با نوسان ضمنیِ گذشتهی همان سهم بسنجیم. IV برابر 50 درصد برای سهمی که سال گذشته بین 20 و 30 بوده گران است، و برای سهمی که بین 60 و 100 بوده ارزان.
IV Rank میگوید نوسان ضمنی فعلی در کجای فاصلهی کف و سقف یک سال گذشته است؛ عددی بین صفر و 100.
IV Rank = (IV فعلی − کف یکساله) ÷ (سقف یکساله − کف یکساله) × 100
مثال: کف یکساله 30، سقف 90 و IV فعلی 75.
(75 − 30) ÷ (90 − 30) × 100 = 75
یعنی نوسان ضمنی در 75 درصدِ بالای محدودهی سالانهی خودش است و قرارداد از نظر تاریخی گران است.
- IV Rank پایین (مثلاً زیر 20 تا 30): آپشنها ارزاناند؛ زمان بهتری برای خرید آپشن است.
- IV Rank بالا (مثلاً بالای 50 تا 70): آپشنها گراناند؛ زمان بهتری برای فروش آپشن است، به امید برگشتن نوسان به میانگین.
محاسبهی دستی آن سخت است: نوسان ضمنی قراردادهای یک سال گذشته لازم است و هر سهم قراردادهای زیادی داشته که باید با وزندهی به یک عدد تبدیل شوند. در دیدهبان بازار سایت، ستون «رتبه IV Rank» این عدد را آماده نشان میدهد.
مخروط نوسان
نوسان تاریخی را میشود برای دورههای مختلف حساب کرد: 10، 20، 30، 60 و 90 روزه. اگر برای هر دوره، کمترین، میانگین و بیشترین مقدارِ یک سال گذشته را روی نمودار بگذاریم، شکلی مخروطی ساخته میشود:
- در دورههای کوتاه، فاصلهی کف و سقف زیاد است؛ مثلاً برای 10 روزه از 20 تا 90 درصد.
- در دورههای بلند، هیجانها همدیگر را خنثی میکنند و فاصله کم میشود؛ مثلاً برای 90 روزه از 38 تا 50 درصد.
کاربرد: نوسان ضمنی هر قرارداد را با ردیفی از مخروط مقایسه کنید که با زمان تا سررسید آن جور است.
- قراردادی با 30 روز تا سررسید و IV برابر 65 درصد. در ردیف 30 روزه سقف 70، کف 30 و میانگین 43 است. این IV نزدیک سقف است و احتمالاً به سمت میانگین برمیگردد؛ برای فروش مناسبتر است.
- قراردادی با 90 روز تا سررسید و IV برابر 45 درصد. عدد بزرگی به نظر نمیرسد، ولی سقف ردیف 90 روزه 50 است. این قرارداد هم گران است و برای خرید جذاب نیست.
انحراف و لبخند نوسان
مدل بلکشولز برای همهی قراردادهای یک سهم یک نوسان ثابت فرض میکند. در بازار اینطور نیست: نوسان ضمنی قیمتهای اعمال مختلف با هم فرق دارد. اگر IV قراردادهای یک سررسید را بر حسب قیمت اعمال رسم کنیم، سه شکل دیده میشود:
- IV اختیارهای خریدِ در زیان بالاتر است: معاملهگران به صعود سهم امیدوارند و برای اختیار خریدِ در زیان پول بیشتری میدهند.
- IV اختیارهای فروشِ در زیان بالاتر است: بازار نگران ریزش است؛ مثلاً سهامداران برای بیمه کردن سهمشان اختیار فروش میخرند و تقاضا قیمت آنها را بالا میبرد.
- هر دو طرف بالاست (لبخند): بازار منتظر اتفاقی است، ولی نمیداند نتیجهی آن صعود است یا ریزش.
ساختار زمانی نوسان
این بار قیمت اعمال را ثابت میگیریم (قرارداد بیتفاوت) و IV سررسیدهای مختلف را مقایسه میکنیم:
- حالت عادی، صعودی: سررسید دورتر IV بالاتری دارد؛ مثلاً 35 درصد برای 15 روزه و 50 درصد برای 180 روزه. زمان بیشتر یعنی ابهام بیشتر.
- حالت بحرانی، معکوس: سررسید نزدیک IV بالاتری دارد؛ مثلاً 85 درصد برای 15 روزه و 42 درصد برای 180 روزه. بازار منتظر اتفاقی در همین روزهای نزدیک است.
حالت معکوس برای اسپرد تقویمی فرصت میسازد: قراردادِ سررسید نزدیک را که حباب دارد میفروشید و همزمان قراردادِ سررسید دور را میخرید. بعد از آن اتفاق، IV قرارداد نزدیک سقوط میکند و قرارداد دور به همان اندازه افت نمیکند.
له شدن نوسان
وقتی بازار منتظر خبری با دو نتیجهی کاملاً متفاوت است، نوسان ضمنی روزبهروز بالا میرود و پرمیومها گران میشوند. همین که خبر بیاید، هر چه باشد، ابهام تمام میشود و نوسان ضمنی سقوط میکند.
مثال: سهم 3,000 ریال، اختیار خرید با قیمت اعمال 3,500 ریال.
- 5 روز مانده به خبر: IV برابر 45 درصد، پرمیوم 80 ریال
- چند روز بعد: IV برابر 65 درصد، پرمیوم 140 ریال
- یک روز مانده: IV برابر 95 درصد، پرمیوم 220 ریال
- روز خبر: سهم به 3,150 ریال میرسد، IV به 40 درصد برمیگردد و پرمیوم 90 ریال میشود
کسی که یک روز مانده به خبر این اختیار خرید را 220 ریال خریده، جهت را درست پیشبینی کرده و سهم هم بالا رفته، ولی بیش از نصف پولش را از دست داده است. او جهت را درست دید، ولی شدت حرکت را گران خرید.
دانستن جهت حرکت سهم کافی نیست؛ باید ببینید بازار چه شدتی را از قبل در قیمت گذاشته است. معاملهگران حرفهای در چنین وضعیتی معمولاً فروشندهی آپشن هستند.
نوسان ضمنی وزنی زنجیره
گاهی برای کل یک زنجیره یک عدد نوسان لازم است. روش رایج، وزندهی است: به قرارداد بیتفاوت بیشترین وزن را میدهند، هر چه قرارداد عمیقتر در سود یا در زیان باشد وزن کمتری میگیرد، و حجم معاملات هم در وزن اثر دارد. دلیلش این است که قراردادهای بیتفاوت بیشتر معامله میشوند و نوسان ضمنی آنها به نظر میانگین بازار نزدیکتر است.
این عدد را میشود بهجای نوسان در مدل بلکشولز گذاشت؛ از جمله برای حساب کردن N(d2)، یعنی احتمال موفقیت یک موقعیت. ستون «نوسان ضمنی وزنی زنجیره» در صفحهی استراتژیهای سایت همین مفهوم است.
آزمونک این درس
5 سؤال کوتاه برای اینکه ببینید نکتههای اصلی را گرفتهاید. بعد از هر جواب، توضیح آن را میبینید.
این ویدیو آموزشی است و توصیه به خرید یا فروش هیچ قراردادی نیست. فهرست کامل دوره در مرکز آموزش، راهنمای مکتوب استراتژیها در راهنمای استراتژیها و مقررات در قواعد بازار.