جلسه 44: مدل بلکشولز، بخش پنجم (Black-Scholes Model 5)
در این جلسه
در جلسهی چهلوچهارم، اجزای مدل بلکشولز کنار هم گذاشته میشوند و فرمول نهایی ارزشگذاری اختیار خرید و اختیار فروش توضیح داده میشود. تمرکز بر معنای اقتصادی هر بخش فرمول و تفاوت احتمال اعمال با وزن دادن به ارزش سهم است.
مباحث اصلی این جلسه:
- برآورد ارزش سهم در حالتهایی که اختیار خرید در سود قرار میگیرد، با یک مثال ساده و گسسته.
- تفاوت N(d2)، که به احتمال اعمال مربوط است، با N(d1)، که به وزن ارزش دارایی در محاسبه مربوط است.
- چرا N(d1) از N(d2) بزرگتر است و نقش وزن بیشتر قیمتهای بالاتر سهم.
- کامل کردن پارامتر d1 و ارتباط آن با d2 و نوسان در زمان باقیمانده.
- تفسیر فرمول اختیار خرید: ارزش امروزِ دریافت احتمالی سهم، منهای ارزش امروزِ پرداخت احتمالی قیمت اعمال.
- مرور برابری اختیار خرید و اختیار فروش (Put-Call Parity) با مقایسهی دو سبد «اختیار خرید و وجه نقد» و «اختیار فروش و سهم».
- به دست آوردن فرمول اختیار فروش از رابطهی برابری و فرمول اختیار خرید.
این جلسه مجموعهی پنجقسمتی بلکشولز را با پیوند دادن احتمال، تنزیل و ارزش دارایی کامل میکند تا استفاده از فرمول همراه با درک منطق آن باشد.
فهرست زمانی ویدیو
برای رفتن به هر بخش، نوار زمان ویدیو را روی همان دقیقه ببرید.
- 00:00آنچه مانده: ارزش مورد انتظار سهم
- 01:35مثال ساده با پنج قیمت
- 04:48ضریب دارایی، N(d1)
- 06:20چرا N(d1) از N(d2) بزرگتر است
- 09:31از مثال ساده به دنیای پیوسته
- 11:02فرمول d1
- 13:23جمعبندی دو ضریب
- 15:34فرمول بلکشولز برای اختیار خرید
- 17:54معنی شهودی فرمول
- 20:42یادآوری برابری اختیار خرید و فروش
- 27:20فرمول اختیار فروش
جزوهی این جلسه
خلاصهی مکتوب و مرتبشدهی همین ویدیو، برای مرور و مراجعه.
آنچه مانده بود
ارزش اختیار خرید یعنی ارزش سهمی که در صورت اعمال میگیرید، منهای ارزش پولی که میپردازید. جلسهی قبل بخش دوم ساخته شد. این جلسه بخش اول را میسازد و فرمول را کامل میکند.
مثال ساده با پنج قیمت
قیمت امروز سهم 1,000 تومان است و یک سال بعد یکی از پنج قیمت 600، 800، 1,000، 1,200 و 1,400 تومان را دارد، هر کدام با احتمال 20 درصد. قیمت اعمال اختیار خرید 1,000 تومان است.
- قرارداد فقط در دو حالت 1,200 و 1,400 در سود است؛ پس احتمال در سود بودن 40 درصد است. این همان نقش N(d2) است.
- میانگین قیمت سهم در این دو حالت 1,300 تومان است.
0.40 × 1,300 = 520
ارزش مورد انتظار سهمی که میگیرید 520 تومان در یک سال بعد است. با نرخ 20 درصد و تنزیل پیوسته، ارزش امروز آن حدود 426 تومان میشود، یعنی حدود 42.6 درصدِ قیمت امروز سهم. این نسبت همان نقش N(d1) را دارد و میشود آن را ضریب دارایی نامید.
چرا N(d1) از N(d2) بزرگتر است
اگر ارزش زمانی را کنار بگذاریم، ارزش مورد انتظار کل سهم در این مثال 1,000 تومان است و 520 تومانِ آن از دو حالتِ در سود میآید: یعنی 52 درصد، در حالی که احتمال آن دو حالت 40 درصد است.
دلیلش این است که این عدد میانگین وزنی است و حالتهای در سود همان قیمتهای بالاتر سهم هستند؛ قیمت بالاتر وزن بیشتری در میانگین دارد. در دنیای پیوسته هم، چون توزیع قیمت سهم لوگنرمال است، همین منطق برقرار است.
- N(d2): احتمال اینکه قرارداد در سررسید در سود باشد.
- N(d1): سهمِ ناحیهی در سود از ارزش سهم.
فرمول d1
d1 همان d2 است با یک تفاوت: میانگین آن به اندازهی یک واریانس بزرگتر است. پس در صورت کسر، بهجای منهای نصف واریانس، بهعلاوهی نصف واریانس میآید:
d1 = (ln(S0 ÷ K) + (r + σ² ÷ 2) × T) ÷ (σ × √T)
d2 = (ln(S0 ÷ K) + (r − σ² ÷ 2) × T) ÷ (σ × √T)
S0 قیمت امروز سهم، K قیمت اعمال، r نرخ بهرهی بدون ریسک، σ نوسانپذیری و T زمان تا سررسید بر حسب سال است.
فرمول بلکشولز برای اختیار خرید
C = S0 × N(d1) − K × e^(−r × T) × N(d2)
- بخش اول: قیمت امروز سهم ضرب در ضریب دارایی؛ یعنی ارزش امروزِ سهمی که انتظار دارید در صورت در سود بودن بگیرید.
- بخش دوم: ارزش فعلی قیمت اعمال ضرب در احتمال در سود بودن؛ یعنی ارزش امروزِ پولی که انتظار دارید بپردازید.
فرمول مثل حساب سود یک معامله است: درآمد منهای هزینه. درآمد، ارزش برآوردی سهمی است که به دست میآورید و هزینه، ارزش برآوردی پولی است که میدهید.
یادآوری برابری اختیار خرید و فروش
دو سبد را در نظر بگیرید؛ قیمت اعمال هر دو قرارداد 100 تومان است:
- سبد الف: یک اختیار خرید بهعلاوهی 100 تومان پول نقد
- سبد ب: یک اختیار فروش بهعلاوهی خودِ سهم
در سررسید:
- اگر سهم 150 تومان شود: در سبد الف اختیار خرید را اعمال میکنید و سهمی 150 تومانی دارید. در سبد ب اختیار فروش اعمال نمیشود و همان سهم 150 تومانی را دارید.
- اگر سهم 70 تومان شود: در سبد الف اختیار خرید بیارزش است و 100 تومان پول دارید. در سبد ب اختیار فروش را اعمال میکنید و 100 تومان میگیرید.
دو سبد در هر حالت یک ارزش دارند؛ پس امروز هم باید همارزش باشند. با در نظر گرفتن ارزش زمانی پول:
C + K × e^(−r × T) = P + S0
C قیمت اختیار خرید و P قیمت اختیار فروش است.
فرمول اختیار فروش
اگر در این برابری بهجای C فرمول بلکشولز را بگذاریم و ساده کنیم:
P = K × e^(−r × T) × N(−d2) − S0 × N(−d1)
- بخش اول: ارزش امروزِ پولی که انتظار دارید در صورت اعمال بگیرید.
- بخش دوم: ارزش امروزِ سهمی که انتظار دارید تحویل بدهید.
پس ارزش اختیار فروش یعنی ارزش پولی که میگیرید منهای ارزش سهمی که میدهید؛ برعکسِ اختیار خرید.
جمعبندی پنج جلسه
مدل بلکشولز همان چهار گامِ جلسهی اول را دقیق انجام میدهد: قیمتهای ممکن سهم را با توزیع لوگنرمال و نوسانپذیری میسازد، احتمالها را از توزیع نرمال استاندارد میگیرد، ارزش مورد انتظار را حساب میکند و آن را با نرخ بهرهی بدون ریسک به امروز برمیگرداند. ماشینحساب آپشن سایت همین محاسبه را انجام میدهد.
آزمونک این درس
5 سؤال کوتاه برای اینکه ببینید نکتههای اصلی را گرفتهاید. بعد از هر جواب، توضیح آن را میبینید.
این ویدیو آموزشی است و توصیه به خرید یا فروش هیچ قراردادی نیست. فهرست کامل دوره در مرکز آموزش، راهنمای مکتوب استراتژیها در راهنمای استراتژیها و مقررات در قواعد بازار.