جلسه 43: مدل بلکشولز، بخش چهارم (Black-Scholes Model 4)
در این جلسه
در جلسهی چهلوسوم، محاسبهی احتمال در سود بودن اختیار خرید دقیقتر میشود و بخشی از فرمول بلکشولز که به قیمت اعمال مربوط است شکل میگیرد. تعدیل میانگین بازده لگاریتمی، زمان باقیمانده و تنزیل پیوسته، محورهای اصلی بحثاند.
مباحث اصلی این جلسه:
- استفاده از تقارن توزیع نرمال برای تبدیل احتمال سمت راست منحنی به تابع تجمعی سمت چپ.
- جایگاه نرخ بدون ریسک در چارچوب قیمتگذاری مدل و تفاوت آن با پیشبینی بازده واقعی سهم.
- تفاوت بازده ساده و لگاریتمی؛ مثال رشد 10 درصدی و افت 10 درصدی نشان میدهد سرمایه به مقدار اول برنمیگردد.
- تعدیل میانگین لگاریتمی با کم کردن نصف واریانس و رسیدن به عبارت r−σ²/2.
- تبدیل زمان تا سررسید به کسری از سال، و مقیاس دادن میانگین با زمان و نوسان با جذر زمان.
- ساختن پارامتر d2 و تفسیر N(d2) بهعنوان احتمال در سود بودن اختیار خرید در چارچوب فرضهای مدل.
- محاسبهی ارزش فعلی قیمت اعمال با تنزیل پیوسته و وزن دادن به آن با احتمال اعمال.
با یک مثال عددی، عبارت K×exp(−rT)×N(d2) بهعنوان بخش «پرداخت مورد انتظارِ تنزیلشده» توضیح داده میشود. محاسبهی بخش مربوط به ارزش سهم و کامل شدن فرمول اختیار خرید در جلسهی بعد میآید.
فهرست زمانی ویدیو
برای رفتن به هر بخش، نوار زمان ویدیو را روی همان دقیقه ببرید.
- 00:00چرا با منفیِ Z کار میکنیم
- 04:01میانگین رشد سهم: نرخ بهرهی بدون ریسک
- 04:53چرا نصف واریانس کم میشود
- 07:19تعدیل برای زمان: جذر زمان
- 12:59فرمول d2
- 14:21مثال: d2 و احتمال در سود بودن
- 16:46ارزش فعلی قیمت اعمال
- 20:31ارزش مورد انتظارِ پرداخت قیمت اعمال
- 23:38قدم بعدی: ارزش مورد انتظار سهم
جزوهی این جلسه
خلاصهی مکتوب و مرتبشدهی همین ویدیو، برای مرور و مراجعه.
چرا با منفیِ Z کار میکنیم
جدول نرمال استاندارد و اکسل، احتمالِ سمت چپ یک مقدار را میدهند. برای اختیار خرید احتمالِ سمت راست لازم است، یعنی احتمال اینکه سهم از قیمت اعمال بالاتر باشد. چون توزیع متقارن است، سطح سمت راست Z با سطح سمت چپ منفیِ Z برابر است. پس بهجای «یک منهای احتمال»، از اول منفیِ Z را حساب میکنند.
در مدل ما مقدار موردنظر ln(K ÷ S0) بود. با ضرب در منفی یک، و چون منفیِ لگاریتم یک کسر با لگاریتم وارونهی آن برابر است:
−Z = (ln(S0 ÷ K) + μ) ÷ σ
سه تعدیل تا رسیدن به d2
میانگین، نرخ بهرهی بدون ریسک است. از فرضهای اصلی مدل بلکشولز این است که سهم بهطور میانگین به اندازهی نرخ بازده بدون ریسک رشد میکند. پس بهجای μ حرف r مینشیند.
میانگین سادهی دو بازده صفر است، ولی در واقع زیان شده است. در رشد ضربی، میانگین بازده لگاریتمی همیشه از میانگین ساده کمتر است، به اندازهی نصف واریانس. پس میانگین تعدیلشده میشود: r منهای نصف σ به توان دو.
زمان. نوسانپذیری و نرخ بهره سالانهاند، ولی سررسید بیشتر قراردادها کمتر از یک سال است. T زمان تا سررسید بر حسب سال است؛ مثلاً سه ماه یعنی 0.25.
- میانگین متناسب با زمان است و در T ضرب میشود.
- انحراف معیار در جذر T ضرب میشود، چون انحراف معیار خودش جذر واریانس است.
مثلاً نوسانپذیری سالانهی 30 درصد برای سه ماه میشود 30 درصد ضرب در جذر 0.25، یعنی 15 درصد.
برای شمردن روزها دو روش رایج هست: روزهای تقویمی بر 365، یا روزهای معاملاتی بر حدود 252. چون این نسبت زیر جذر میرود، تفاوت دو روش در نتیجه کم است.
فرمول d2
با این سه تعدیل، عبارت نهایی یکی از دو جزء اصلی مدل بلکشولز است و آن را d2 مینامند:
d2 = (ln(S0 ÷ K) + (r − σ² ÷ 2) × T) ÷ (σ × √T)
N(d2)، یعنی احتمال نرمال استانداردِ d2، احتمال این است که اختیار خرید در سررسید در سود باشد.
مثال: d2 و احتمال در سود بودن
قیمت سهم 1,000 تومان، قیمت اعمال 1,000 تومان، نرخ بهره 20 درصد، نوسانپذیری 40 درصد و زمان یک سال. لگاریتم نسبت دو قیمت صفر است و نصف واریانس 0.08:
(0.20 − 0.08) ÷ 0.40 = 0.30
N(0.30) حدود 0.618 است. پس احتمال در سود بودن این قرارداد در سررسید حدود 62 درصد است. در جلسهی قبل، بدون کم کردن نصف واریانس، این عدد 69 درصد به دست آمده بود؛ عدد تازه دقیقتر است.
ارزش فعلی قیمت اعمال
اگر اختیار خرید در سود باشد، دارنده در سررسید قیمت اعمال را میپردازد و سهم را میگیرد. پولی که در آینده پرداخت میشود امروز کمتر میارزد. با بهرهی مرکب پیوسته، ارزش امروزِ قیمت اعمال این است:
ارزش فعلی قیمت اعمال = K × e^(−r × T)
تفاوت تنزیل ساده و پیوسته برای 100 تومانِ یک سال بعد با نرخ 20 درصد:
- تنزیل ساده: 100 تقسیم بر 1.2، یعنی حدود 83.3 تومان
- تنزیل پیوسته: 100 ضرب در e به توان 0.2-، یعنی حدود 81.9 تومان
ارزش مورد انتظارِ پرداخت قیمت اعمال
قیمت اعمال فقط وقتی پرداخت میشود که قرارداد در سود باشد، و احتمال آن N(d2) است. پس ارزش مورد انتظارِ این پرداخت، به پول امروز:
K × e^(−r × T) × N(d2)
در همان مثال: ارزش فعلی 1,000 تومانِ یک سال بعد حدود 818 تومان است و احتمال پرداخت آن حدود 62 درصد.
818 × 0.618 = 506
یعنی ارزش مورد انتظارِ تعهد پرداخت، به پول امروز، حدود 506 تومان است.
قدم بعدی
ارزش اختیار خرید یعنی ارزش سهمی که میگیرید منهای ارزش پولی که میپردازید. بخش دوم، یعنی ارزش مورد انتظارِ قیمت اعمال، در این جلسه ساخته شد. بخش اول، ارزش مورد انتظار سهم، موضوع جلسهی بعد است.
آزمونک این درس
5 سؤال کوتاه برای اینکه ببینید نکتههای اصلی را گرفتهاید. بعد از هر جواب، توضیح آن را میبینید.
این ویدیو آموزشی است و توصیه به خرید یا فروش هیچ قراردادی نیست. فهرست کامل دوره در مرکز آموزش، راهنمای مکتوب استراتژیها در راهنمای استراتژیها و مقررات در قواعد بازار.