جلسه 41: مدل بلکشولز، بخش دوم (Black-Scholes Model 2)
در این جلسه
در جلسهی چهلویکم، محدودیتهای مدل سادهی ارزشگذاری بررسی میشود و مفهوم نوسانپذیری برای توصیف پراکندگی قیمتهای احتمالی سهم وارد بحث میشود. با مثال حرکت تصادفی توپ میان مانعها، رابطهی پراکندگی نتیجهها، توزیع نرمال و ارزش اختیار بهصورت شهودی توضیح داده میشود.
مباحث اصلی این جلسه:
- ایراد محدود کردن قیمت آیندهی سهم به چند عدد مشخص و لزوم در نظر گرفتن دامنهی گستردهتری از قیمتها.
- نقش شدت تغییرات قیمت سهم و زمان باقیمانده در احتمال گذشتن از قیمت اعمال.
- مقایسهی توزیع کمنوسان و پرنوسان: تمرکز بیشتر نزدیک میانگین در برابر پراکندگی بیشتر در دو طرف آن.
- میانگین و انحراف معیار بهعنوان دو مشخصهی اصلی توزیع نرمال، و مفهوم واریانس.
- قاعدهی تقریبی 68، 95 و 99.7 درصد برای بازههای یک، دو و سه انحراف معیار در توزیع نرمال.
- استفاده از مساحت زیر منحنی برای تفسیر احتمال قرار گرفتن قیمت در یک محدوده، و اثر نوسان بر ارزش اختیار خرید.
مثال عددی پایانی نشان میدهد که فرض توزیع نرمال برای خودِ قیمت سهم میتواند قیمت منفی بدهد. همین ناسازگاری نشان میدهد مدل باید اصلاح شود. بازههای مثال حاصل فرضهای آموزشیاند و پیشبینی قیمت نیستند.
فهرست زمانی ویدیو
برای رفتن به هر بخش، نوار زمان ویدیو را روی همان دقیقه ببرید.
- 00:00مرور چهار گام مدل
- 01:54دو ایراد مدل ساده
- 06:08نوسانپذیری: سرعت حرکت سهم
- 07:29بازی توپ و میخ و توزیع نرمال
- 13:04میخ کمتر و میخ بیشتر
- 15:40قیمت سهم بهعنوان حرکت تصادفی
- 17:33سهم کمنوسان و پرنوسان روی نمودار
- 19:02چرا نوسان بیشتر، آپشن را گرانتر میکند
- 23:41میانگین و انحراف معیار
- 27:08قاعدهی یک، دو و سه انحراف معیار
- 29:52مثال توپها
- 32:45مثال سهم با نوسان 30 درصد
- 35:39نوسان 40 درصد و مشکل قیمت منفی
جزوهی این جلسه
خلاصهی مکتوب و مرتبشدهی همین ویدیو، برای مرور و مراجعه.
دو ایراد مدل سادهی جلسهی قبل
در جلسهی قبل چند قیمت مشخص برای سهم فرض شد (800 تا 1,200 تومان) و به هر کدام احتمالی داده شد. این کار دو ایراد دارد:
- محدودهی قیمت دلبخواهی است. چرا 800 تا 1,200 و نه 600 تا 2,000؟ اینکه سهم تا کجا میتواند برود به سرعت حرکت آن بستگی دارد. سهمی که تندتر حرکت میکند، در زمان مانده تا سررسید با احتمال بیشتری از قیمت اعمال میگذرد.
- قیمتها پیوستهاند. سهم فقط 1,000 یا 1,100 نمیشود؛ هر عددی بین آنها هم ممکن است. تعداد قیمتهای ممکن عملاً بیشمار است.
نوسانپذیری
سرعت حرکت قیمت سهم را نوسانپذیری میگویند. اگر سهم به اندازهی کافی حرکت نکند، آپشنهای آن کمتر میارزند، چون احتمال در سود رفتنشان کم است. پس مدل باید عددی برای نوسانپذیری داشته باشد.
بازی توپ و میخ
صفحهای را تصور کنید با ردیفهایی از میخ. توپ از بالا رها میشود، به هر میخ که میخورد با احتمال 50 درصد به چپ یا راست میرود و در پایین داخل یکی از استوانهها میافتد. اگر توپهای زیادی بیندازید:
- بیشتر توپها در استوانههای وسط، زیر نقطهی رها شدن، جمع میشوند.
- هر چه از وسط دورتر شوید، توپ کمتری هست.
شکلی که از روی توپها ساخته میشود توزیع نرمال است: متقارن، با قلهای در وسط و دو دُم که به سمت پایین میروند. قد افراد یک کلاس هم همین شکل را دارد. رویدادهای تصادفی را معمولاً با همین توزیع توصیف میکنند.
میخ کمتر و میخ بیشتر
- میخ کمتر: توپ کمتر به چپ و راست میرود. قله بلندتر و دُمها باریکتر میشوند.
- میخ بیشتر: توپها بیشتر پخش میشوند. قله کوتاهتر و منحنی پهنتر میشود.
در هر دو حالت توزیع هنوز نرمال است؛ فقط پهنای آن فرق میکند.
از توپ به قیمت سهم
اگر حرکت قیمت سهم را تصادفی فرض کنیم، همین تصویر به کار میآید:
- حرکت توپ به چپ و راست، تغییر قیمت سهم است.
- پایین آمدن توپ، گذشت زمان است.
- تعداد میخها، نوسانپذیری سهم است.
سهم کمنوسان منحنی باریک و بلند دارد: قیمت آیندهاش به احتمال زیاد نزدیک قیمت امروز میماند. سهم پرنوسان منحنی پهن و کوتاه دارد: احتمال دور شدن از قیمت امروز بیشتر است.
چرا نوسان بیشتر، آپشن را گرانتر میکند
اختیار خریدی را در نظر بگیرید که قیمت اعمالش بالاتر از قیمت امروز سهم است. این قرارداد فقط وقتی ارزش دارد که سهم از قیمت اعمال بالاتر برود؛ یعنی سطح زیر منحنی در سمت راست قیمت اعمال. منحنیِ پهنِ سهم پرنوسان در آن ناحیه سطح بیشتری دارد تا منحنیِ باریکِ سهم کمنوسان. پس احتمال باارزش شدن قرارداد بیشتر است و قرارداد بیشتر میارزد.
نوسانپذیری مهمترین و در عین حال مبهمترین ورودی ارزشگذاری آپشن است. قیمت اعمال، قیمت سهم، زمان و نرخ بهره معلوماند؛ آنچه جای بحث دارد نوسانپذیری است.
میانگین و انحراف معیار
هر توزیع نرمال با دو عدد شناخته میشود:
- میانگین: مرکز توزیع، یعنی جای قله.
- انحراف معیار: سرعت پخش شدن توزیع. انحراف معیار بالاتر یعنی منحنی پهنتر و قلهی کوتاهتر.
نوسانپذیری را با همین انحراف معیار اندازه میگیرند و با حرف سیگما (σ) نشان میدهند.
قاعدهی یک، دو و سه انحراف معیار
در توزیع نرمال این سه عدد همیشه ثابتاند:
- 68.3 درصد دادهها در فاصلهی یک انحراف معیار از میانگین هستند.
- 95.4 درصد در فاصلهی دو انحراف معیار.
- 99.7 درصد در فاصلهی سه انحراف معیار.
مثال توپها: اگر میانگین 7.5 و انحراف معیار 3 باشد، 68.3 درصد توپها بین 4.5 و 10.5 میافتند، یعنی در استوانههای 5 تا 10. بقیه بیرون این بازهاند:
100 − 68.3 = 31.7
یعنی از هر سه توپ، حدود دو توپ در بازهی وسط میافتد.
مثال سهم با نوسان 30 درصد
قیمت امروز سهم 1,000 تومان، نرخ بهرهی بدون ریسک 20 درصد و نوسانپذیری 30 درصد است. فرض میشود قیمت سهم بهطور میانگین به اندازهی نرخ بهره رشد کند؛ پس میانگین قیمت یک سال بعد 1,200 تومان است و یک انحراف معیار:
1,200 × 0.30 = 360
- با احتمال 68.3 درصد: بین 840 و 1,560 تومان
- با احتمال 95.4 درصد: بین 480 و 1,920 تومان
- با احتمال 99.7 درصد: بین 120 و 2,280 تومان
نوسان 40 درصد و مشکل قیمت منفی
- با احتمال 68.3 درصد: بین 720 و 1,680 تومان
- با احتمال 95.4 درصد: بین 240 و 2,160 تومان
- با احتمال 99.7 درصد: بین 240- و 2,640 تومان
قیمت سهم نمیتواند منفی شود. پس فرض نرمال بودن توزیعِ خودِ قیمت سهم درست نیست و باید اصلاح شود. این اصلاح موضوع جلسهی بعد است.
آزمونک این درس
5 سؤال کوتاه برای اینکه ببینید نکتههای اصلی را گرفتهاید. بعد از هر جواب، توضیح آن را میبینید.
این ویدیو آموزشی است و توصیه به خرید یا فروش هیچ قراردادی نیست. فهرست کامل دوره در مرکز آموزش، راهنمای مکتوب استراتژیها در راهنمای استراتژیها و مقررات در قواعد بازار.