جلسه 40: مدل بلکشولز (Black-Scholes Model)
در این جلسه
در جلسهی چهلم، مقدمهای شهودی برای درک مدل بلکشولز و ارزشگذاری اختیار معامله داده میشود. نقطهی شروع، تفاوت قیمت بازار با ارزش برآوردی است و با مثالهای ساده از احتمال و ارزش زمانی پول، منطق ساختن یک مدل قیمتگذاری توضیح داده میشود.
مباحث اصلی این جلسه:
- نقش مدل ارزشگذاری در مقایسهی قیمت قرارداد با ارزش نظری آن، و تفاوت ارزش اختیار در سررسید با پیش از سررسید.
- مفهوم امید ریاضی: ضرب هر نتیجهی ممکن در احتمال آن و جمع کردن حاصلها.
- اهمیت تکرار و افق بلندمدت در تفسیر میانگین؛ ارزش مورد انتظار، نتیجهی قطعی یک معامله نیست.
- هزینهی فرصت سرمایه و تنزیل دریافتیِ آینده برای رسیدن به ارزش امروز.
- محاسبهی نتیجهی اختیار خرید در چند حالت قیمت سهم و وزن دادن به آنها با احتمالهای فرضی.
- اثر تغییر توزیع احتمالها و در نظر گرفتن ارزش زمانی پول بر ارزش اختیار.
چارچوب نهایی چهار گام دارد: تعیین قیمتهای ممکن در سررسید، اختصاص احتمال به هر کدام، محاسبهی ارزش مورد انتظار اختیار و تنزیل آن. مثالها آموزشی و سادهشدهاند؛ تعیین قیمتها و احتمالهای مناسب، کاری است که در جلسههای بعد کامل میشود.
فهرست زمانی ویدیو
برای رفتن به هر بخش، نوار زمان ویدیو را روی همان دقیقه ببرید.
- 00:00قیمت و ارزش؛ چرا مدل ارزشگذاری
- 02:31تاریخچهی مدل بلکشولز
- 04:53هدف: درک شهودی، نه اثبات ریاضی
- 07:29تشبیه اتاق تاریک و شمع
- 09:33بازی تاس و ارزش مورد انتظار
- 12:31قیمت منصفانهی ورود به بازی
- 13:52بازی دوم: جایزهی 100 تومانی
- 15:52ارزش زمانی پول
- 20:02ارزش مورد انتظار یک سهم
- 21:46ارزش یک اختیار خرید
- 25:40احتمالهای نزدیکتر به واقعیت
- 28:09ارزش زمانی برای قیمت سهم
- 31:16چهار گام ساختن مدل قیمتگذاری
جزوهی این جلسه
خلاصهی مکتوب و مرتبشدهی همین ویدیو، برای مرور و مراجعه.
قیمت و ارزش
قیمت عددی است که در بازار معامله میشود و ارزش عددی است که تحلیلگر برآورد میکند. کار تحلیل، مقایسهی این دو است. هر دسته از داراییها مدل ارزشگذاری خودش را دارد و در آپشن معروفترین آن مدل بلکشولز است.
در سررسید، ارزش اختیار روشن است: همان ارزش ذاتی، یعنی تفاوت قیمت سهم و قیمت اعمال. سختی کار پیش از سررسید است، وقتی قرارداد ارزش زمانی هم دارد. مدل برای همین حالت لازم است.
مدل بلکشولز از کجا آمد
فیشر بلک، مایرون شولز و رابرت مرتون در اوایل دههی 1970 این مدل را ارائه کردند، همزمان با شروع معاملات رسمی آپشن در آمریکا. شولز و مرتون در سال 1997 برای آن جایزهی نوبل اقتصاد گرفتند؛ بلک در سال 1995 درگذشته بود. مدل بعدها اصلاح و کاملتر شد، ولی همان نسخهی کلاسیک هنوز پرکاربردترین مدل ارزشگذاری آپشن است.
اثبات مدل ریاضیات سنگینی دارد (فرایندهای تصادفی، حرکت براونی، حساب ایتو). برای معاملهگر، درک شهودی کافی است: مدل چه میکند، چه ورودیهایی دارد و هر ورودی چه اثری میگذارد.
ناتنبرگ مدل را به شمع در اتاق تاریک تشبیه میکند: همهی جزئیات را نشان نمیدهد، ولی کسی که شمع دارد دید کلی از اتاق پیدا میکند و کمتر به در و دیوار میخورد.
ارزش مورد انتظار با بازی تاس
بازی اول: تاس میاندازید و به اندازهی عددی که میآید جایزه میگیرید. احتمال هر عدد یکششم است. ارزش مورد انتظار یعنی هر نتیجه را در احتمالش ضرب و همه را جمع کنیم:
(1 + 2 + 3 + 4 + 5 + 6) ÷ 6 = 3.5
- روی تاس عدد 3.5 نداریم؛ این میانگین است، نه نتیجهی یک پرتاب.
- اگر برای ورود به بازی کمتر از 3.5 تومان بدهید، در بلندمدت سود میکنید؛ اگر بیشتر بدهید زیان میکنید. 3.5 تومان قیمت منصفانهی بازی است.
- این نتیجه فقط در تکرار زیاد درست است. ارزش مورد انتظار نتیجهی قطعی یک بار بازی نیست.
بازی دوم: یک عدد انتخاب میکنید و اگر همان بیاید 100 تومان میبرید.
100 ÷ 6 = 16.67
فرقی نمیکند کدام عدد را انتخاب کنید؛ ارزش بازی 16.67 تومان است.
ارزش زمانی پول
اگر همان 100 تومان را یک سال بعد بدهند، بازی دیگر 16.67 تومان نمیارزد. پولی که برای ورود میدهید میتوانست در بانک سالی 20 درصد سود بگیرد؛ این هزینهی فرصت شماست. پس باید ببینید چه مبلغی امروز، با 20 درصد سود، یک سال بعد 16.67 تومان میشود:
16.67 ÷ 1.20 = 13.89
ارزش امروز بازی 13.89 تومان است. به این کار تنزیل میگویند.
ارزش مورد انتظار یک اختیار خرید
فرض ساده و غیرواقعی: قیمت سهم دو ماه بعد یکی از پنج عدد 800، 900، 1,000، 1,100 و 1,200 تومان است، هر کدام با احتمال 20 درصد. ارزش مورد انتظار خود سهم 1,000 تومان میشود.
اختیار خرید با قیمت اعمال 1,000 تومان فقط در دو حالت آخر ارزش دارد: 100 تومان و 200 تومان.
0.20 × 100 + 0.20 × 200 = 60
احتمالهای نزدیکتر به واقعیت
قیمت آینده معمولاً به قیمت امروز نزدیکتر است. اگر قیمت امروز سهم 1,000 تومان باشد و احتمالها را اینطور بگیریم: 800 با 10 درصد، 900 با 20 درصد، 1,000 با 40 درصد، 1,100 با 20 درصد و 1,200 با 10 درصد:
0.20 × 100 + 0.10 × 200 = 40
40 ÷ (1 + 0.20 × 2 ÷ 12) = 38.71
روش همان است؛ فقط با عوض شدن توزیع احتمالها، ارزش اختیار از 58 به حدود 39 تومان رسید.
ارزش زمانی برای قیمت سهم
1,000 تومانِ امروز با 1,000 تومانِ دو ماه بعد یکی نیست. اگر قیمتهای سهم را هم با همان نرخ جلو ببریم، 1,000 تومان امروز معادل حدود 1,033 تومان در دو ماه بعد است و بقیهی قیمتها هم به همین نسبت بالا میروند.
1,000 × (1 + 0.20 × 2 ÷ 12) = 1,033.3
حالا اختیار خرید در قیمت میانی هم حدود 33 تومان ارزش دارد. ارزش مورد انتظار آن حدود 64 تومان و ارزش امروزش حدود 62 تومان میشود.
چهار گام ساختن مدل قیمتگذاری
- مجموعهای از قیمتهای ممکن سهم در سررسید را تعیین کنید.
- به هر قیمت یک احتمال بدهید.
- از قیمتها و احتمالها، ارزش مورد انتظار اختیار را حساب کنید.
- ارزش مورد انتظار را به امروز تنزیل کنید.
در عمل، دو گام اول به این سادگی نیست: قیمتهای ممکن و احتمال هر کدام را نمیشود همینطور فرض کرد. جلسههای بعد همین دو گام را دقیق میکنند و به نوسانپذیری میرسند.
آزمونک این درس
5 سؤال کوتاه برای اینکه ببینید نکتههای اصلی را گرفتهاید. بعد از هر جواب، توضیح آن را میبینید.
این ویدیو آموزشی است و توصیه به خرید یا فروش هیچ قراردادی نیست. فهرست کامل دوره در مرکز آموزش، راهنمای مکتوب استراتژیها در راهنمای استراتژیها و مقررات در قواعد بازار.