جلسه 2: تولد اختیار معامله (Contract Basics)
در این جلسه
در جلسهی دوم، اصطلاحات پایهی قرارداد اختیار معامله معرفی میشوند: دارایی پایه، قیمت اعمال، تاریخ سررسید، پرمیوم و اندازهی قرارداد. سپس توضیح داده میشود که قراردادها چطور با اطلاعیهی آغاز دورهی معاملاتی معرفی میشوند و زنجیرهی قرارداد (Option Chain) چیست: مجموعهای از اختیارهای خرید و فروش با سررسید مشترک و قیمتهای اعمال متفاوت.
مباحث اصلی این جلسه:
- خواندن مشخصات قرارداد در اطلاعیههای بازار و شناخت اجزای نماد اختیار خرید و اختیار فروش در بازار ایران.
- تفاوت قیمت اعمال با قیمت خود اختیار (پرمیوم)، و نقش اندازهی قرارداد در مقدار داراییای که هنگام اعمال خرید یا فروش میشود.
- ارتباط توقف و بازگشایی نماد اختیار معامله با نماد دارایی پایه.
- اثر اقدام شرکتی (افزایش سرمایه و تقسیم سود) بر تعدیل قیمت اعمال و، در افزایش سرمایه، اندازهی قرارداد؛ همراه با مثال محاسباتی.
- جستوجوی قراردادها و دیدن اطلاعات آنها در TSETMC و دیدهبانهای بورس و فرابورس.
در بخش عملی، نمایش زنجیرهی قراردادها در سامانهی اومکس و در ابزارهای تحلیلی مرور میشود و تفاوت کاربرد سامانهی معاملاتی با ابزار تحلیلیِ تخصصی آپشن توضیح داده میشود.
فهرست زمانی ویدیو
برای رفتن به هر بخش، نوار زمان ویدیو را روی همان دقیقه ببرید.
- 00:00چهار اصطلاح پایهی قرارداد
- 04:41اطلاعیهی آغاز دورهی معاملاتی
- 08:14خواندن نماد اختیار خرید
- 12:13زنجیرهی قرارداد و نماد اختیار فروش
- 15:05توقف و بازگشایی نماد
- 15:51اقدام شرکتی و تعدیل قرارداد
- 17:16مثال افزایش سرمایه
- 20:13مثال تقسیم سود
- 21:10کجا قراردادها را ببینیم
- 25:17سامانهی معاملاتی و ابزار تحلیلی
جزوهی این جلسه
خلاصهی مکتوب و مرتبشدهی همین ویدیو، برای مرور و مراجعه.
چهار اصطلاح پایه
- قیمت اعمال: قیمتی که خریدار و فروشندهی اختیار روی آن توافق کردهاند تا در سررسید، دارایی پایه با آن خرید و فروش شود.
- دارایی پایه: چیزی که قرارداد روی آن بسته شده است. در این دوره سهم است، ولی اختیار معامله روی کالا، شاخص و قرارداد آتی هم وجود دارد.
- تاریخ سررسید: تاریخی که دارندهی اختیار میتواند اختیارش را اعمال کند و فروشنده باید به تعهدش عمل کند.
- پرمیوم (قیمت اختیار معامله): مبلغی که خریدار اختیار به فروشنده میپردازد.
هر قرارداد معمولاً معادل 1,000 سهم است. به این عدد اندازهی قرارداد میگویند: با یک قرارداد اختیار خرید، در سررسید میتوانید 1,000 سهم پایه را از فروشنده بگیرید.
قرارداد چطور متولد میشود
قراردادهای اختیار معاملهی هر سهم را بورس با اطلاعیهی آغاز دورهی معاملاتی معرفی میکند. در این اطلاعیه میآید:
- دارایی پایه و ماه سررسید
- روزی که معاملات شروع میشود
- جدول نمادها، با قیمت اعمال و تاریخ دقیق سررسید هر کدام
اطلاعیهها در سایت بورس، بخش اطلاعیههای بازار، منتشر میشوند. برای معاملهی روزانه لازم نیست هر بار سراغ اطلاعیه بروید؛ همین اطلاعات در سامانهی معاملاتی هم هست.
خواندن نماد
در بازار ایران:
- نماد اختیار خرید با «ض» شروع میشود و نماد اختیار فروش با «ط».
- حرفهای بعدی از نماد دارایی پایه گرفته میشود.
- دو رقم اولِ عدد، ماه سررسید است (مثلاً 10 یعنی دی).
- دو رقم بعد شمارنده است و قراردادهای یک سررسید را از هم جدا میکند.
نام کامل قرارداد، قیمت اعمال و تاریخ دقیق سررسید را هم دارد؛ مثلاً «اختیار خ خساپا-260-1404/10/24» یعنی اختیار خرید سایپا با قیمت اعمال 260 ریال و سررسید 24 دی 1404.
زنجیرهی قرارداد
برای یک دارایی پایه و یک تاریخ سررسید، مجموعهای از اختیارهای خرید با قیمتهای اعمال مختلف معرفی میشود تا هر معاملهگر قیمت اعمال متناسب با تحلیل خودش را انتخاب کند. برای هر اختیار خرید، یک اختیار فروش با همان قیمت اعمال، همان سررسید و همان شمارنده هم معرفی میشود.
به این مجموعه زنجیرهی قرارداد (Option Chain) میگویند.
توقف و بازگشایی
وقتی نماد دارایی پایه به هر دلیلی بسته میشود، نمادهای اختیار معاملهی آن هم همان موقع بسته میشوند و با بازگشایی دارایی پایه باز میشوند.
اقدام شرکتی و تعدیل قرارداد
دو اقدام شرکتی روی قراردادهای اختیار معامله اثر میگذارد: افزایش سرمایه و تقسیم سود. اگر در فاصلهی عمر قرارداد یکی از این دو رخ دهد، قرارداد تعدیل میشود.
افزایش سرمایه: هم قیمت اعمال و هم اندازهی قرارداد تغییر میکند. در مثال ویدیو، سهمی 1,000 ریالی 350 درصد افزایش سرمایه میدهد و اختیاری با قیمت اعمال 1,200 ریال روی آن هست.
قیمت اعمال کم میشود و در برابر، تعداد سهم هر قرارداد زیاد میشود. عددها گرد شدهاند.
تقسیم سود: قیمت اعمال به اندازهی سود تقسیمی کم میشود و اندازهی قرارداد تغییر نمیکند.
1,200 − 100 = 1,100
کجا قراردادها را ببینیم
- در سایت TSETMC میشود نماد اختیار را مثل هر نماد دیگری جستوجو کرد.
- سایت بورس و سایت فرابورس هر کدام دیدهبان بازار اختیار معامله دارند: اختیارهای خرید در یک طرف و اختیارهای فروشِ همردیف در طرف دیگر.
- در عمل، بیشترِ کار در سامانهی معاملاتی کارگزاری انجام میشود که زنجیرهی قرارداد هر سهم را به تفکیک سررسید نشان میدهد.
برای معاملهی آپشن، دو نوع ابزار به کار میآید: سامانهی معاملاتی برای ثبت سفارش، و ابزار تحلیلی برای دیدن عددهایی که در سهام معنا ندارند (مثل نوسان ضمنی، یونانیها و سود و زیان استراتژیها). ابزاری که مخصوص آپشن ساخته شده باشد کار را خیلی سادهتر میکند.
آزمونک این درس
5 سؤال کوتاه برای اینکه ببینید نکتههای اصلی را گرفتهاید. بعد از هر جواب، توضیح آن را میبینید.
این ویدیو آموزشی است و توصیه به خرید یا فروش هیچ قراردادی نیست. فهرست کامل دوره در مرکز آموزش، راهنمای مکتوب استراتژیها در راهنمای استراتژیها و مقررات در قواعد بازار.