اختیار ارزان یا بلیت بختآزمایی؟ سرنوشت پنج سرمایهگذار در 17 ماه
پنج سرمایهگذار را در نظر بگیرید که هر کدام با 100 میلیون تومان شروع میکنند. یکی فقط خود سهم میخرد. چهار نفر دیگر فقط اختیار خرید میخرند: یکی در سود، یکی بیتفاوت، یکی خارج از سود و یکی خیلی خارج از سود. هر ماه، 30 روز پیش از سررسید، میخرند و تا سررسید نگه میدارند. با قیمتهای واقعی 1,986 قرارداد، سرمایهی آنها را از اردیبهشت 1404 تا آبان 1405 دنبال کردیم. در همین دوره خریدار سهم سرمایهاش را به 232 میلیون رساند. هر سه خریدار اختیارهای بیتفاوت و خارج از سود که هر ماه همهی سرمایه را میگذاشتند، در ماه دوم به صفر رسیدند.
جواب کوتاه
- وقتی هر ماه همهی سرمایه گذاشته شد: خریدار سهم 232 میلیون داشت و بدترین افتش 35٪ بود. خریدار اختیار در سود به 118 میلیون رسید، ولی در میانهی راه 95٪ سرمایهاش را از دست داده بود. خریداران اختیارهای بیتفاوت، خارج از سود و خیلی خارج از سود در خرداد 1404 به صفر رسیدند و دیگر چیزی برای ادامه نداشتند.
- علتش ساده است: در 7 ماه از 17 ماه، همهی اختیارهای خیلی خارج از سود آن ماه بیارزش منقضی شدند. برای اختیارهای خارج از سود این عدد 5 ماه و برای بیتفاوت 3 ماه بود. یک ماه صفر کافی است تا کسی که همهی سرمایه را گذاشته، کنار برود.
- وقتی هر ماه فقط 10٪ سرمایه در اختیار رفت و بقیه نقد ماند، کسی صفر نشد. خریدار اختیار خیلی خارج از سود در پایان 222 میلیون داشت، ولی پیش از آن تا نصف سرمایهاش را از دست داده بود. بیشترِ این سود از دو ماه آمد (خرداد 1405 و دی 1404). بدون آن دو ماه، سرمایهاش 58 میلیون میشد.
- تکتک قراردادها: از اختیارهای خرید خیلی خارج از سود 89٪ بیارزش منقضی شدند. اگر 7 روز پیش از سررسید خریده میشدند، این عدد 99.2٪ بود.
انتخاب قرارداد کمتر از اندازهی سرمایهای که در هر بار گذاشته میشود سرنوشت را تعیین کرد. خرید اختیار خارج از سود با همهی سرمایه، در همین دورهی صعودی هم به صفر رسید. با سهم کوچک، نتیجه به چند ماه استثنایی بستگی داشت که از پیش معلوم نبودند.
یافتههای کلیدی
- اختیار خرید خیلی خارج از سود (قیمت اعمال بیش از 15٪ بالاتر از قیمت سهم): 301 قرارداد در 110 سررسید از 19 سهم. 89٪ بیارزش منقضی شدند و فقط 10.6٪ با سود بسته شدند. میانهی بازده −100٪ بود، یعنی خریدار معمولی کل پرمیوم را از دست داد.
- برندهها کم ولی بزرگ بودند: 7.6٪ قراردادها دستکم 5 برابر شدند. 5٪ برتر قراردادها 81.8٪ کل پول برگشتی را ساختند. برای همین میانگین برگشت هر 100 تومان (140.9 تومان، دامنهی اطمینان 46.7 تا 265) تصویر گمراهکنندهای از تجربهی خریدار معمولی میدهد.
- اختیار خرید در سود رفتار دیگری داشت: فقط 5٪ بیارزش شد و 59٪ با سود بسته شد. ولی اهرمش دوطرفه بود: خریداری که هر ماه همهی سرمایه را در آن گذاشت، در بدترین نقطه فقط 5 میلیون از 100 میلیون داشت.
- اختیار فروش خیلی خارج از سود: 98.2٪ بیارزش منقضی شد و از هر 100 تومان 14.4 تومان برگشت (1.5 تا 34.6). در این دورهی بیشتر صعودی، این بیمهی ارزان تقریباً همیشه سوخت.
- از هر 100 معاملهی اختیار خرید، 28 معامله روی قراردادهای خارج از سود بود، ولی فقط 17.9٪ ارزش معاملات. معاملههای کوچک و پرتعداد: همان الگوی بلیت بختآزمایی.
پیشینه
- Barberis و Huang (2008)، American Economic Review: نشان دادند سرمایهگذارانی که احتمالهای کوچک را بزرگتر از واقع میبینند، برای داراییهایی با شانس کم و سود بسیار زیاد (مثل بلیت بختآزمایی) بیش از ارزش واقعی پول میدهند و این داراییها در میانگین بازده کمتری دارند.
- Kumar (2009)، Journal of Finance: سهمهای «شبه بختآزمایی» (ارزان، پرنوسان، با چولگی مثبت) را شناسایی کرد و نشان داد سرمایهگذاران خرد بیشتر سراغ آنها میروند و از آنها بازده کمتری میگیرند.
- Bali، Cakici و Whitelaw (2011)، Journal of Financial Economics: سهمهایی که در ماه گذشته بیشترین جهش یکروزه را داشتند (اثر MAX) در ماه بعد بازده کمتری داشتند؛ تقاضا برای «شانس برد بزرگ» قیمتشان را بالا میبرد.
- Coval و Shumway (2001)، Journal of Finance: بازده اختیارهای شاخص در آمریکا را سنجیدند. اختیارهای فروش خارج از سود بهطور میانگین زیان سنگینی داشتند، چون خریدارها برای بیمه در برابر سقوط پول زیادی میپردازند.
- Boyer و Vorkink (2014)، Journal of Finance: نشان دادند اختیارهایی که چولگی بیشتری دارند (شانس کم، برد بزرگ) بازده میانگین کمتری داشتند؛ یعنی خریدارها برای «بلیت» اضافهقیمت میپردازند.
- Kelly (1956)، Bell System Technical Journal: نشان داد در شرطبندیهای تکراری، رشد سرمایه به اندازهی هر شرط وابسته است: حتی با شرطی که میانگینش مثبت است، گذاشتن سهم بزرگ از سرمایه میتواند به ورشکستگی برسد.
روش
| دوره | سررسیدهای اردیبهشت 1404 تا آبان 1405 (17 ماه) برای داستان سرمایهگذاران؛ سررسیدهای آبان 1403 تا مهر 1405 برای آمار تکتک قراردادها |
| نمونه | 1,986 قرارداد (1,360 اختیار خرید و 626 اختیار فروش) در 149 سررسید از 24 سهم پایه |
| سرمایهگذاران | هر ماه (بر پایهی ماه سررسید) هر نفر سبد گروه خودش را 30 روز پیش از سررسید میخرد، با مبلغ برابر در هر قرارداد آن ماه، و تا سررسید نگه میدارد. خریدار سهم در همان پنجرهها با مبلغ برابر در هر سهم پایه. ماههای پیش از اردیبهشت 1404 بهخاطر شمار کم قرارداد (1 تا 6 در ماه) کنار گذاشته شدند. |
| خرید فرضی | نخستین روزی که قرارداد حدود 30 روز پیش از سررسید (با 5 روز رواداری) معامله شد، به قیمت پایانی همان روز؛ برای آزمون پایداری 7 و 60 روز هم سنجیده شد |
| ارزش در سررسید | اختلاف قیمت پایانی سهم در آخرین روز معامله تا سررسید با قیمت اعمال، اگر مثبت باشد؛ وگرنه صفر. کارمزد، مالیات و سود سپردهی بخش نقد حساب نشده است. |
| گروهها | گروه از نسبت قیمت اعمال به قیمت سهم در روز خرید. «ارزان» (پرمیوم کمتر از 1٪ قیمت سهم) جدا آورده نشد، چون 192 قرارداد از 200 قرارداد آن همان «خیلی خارج از سود» بودند. |
| داده | قیمت روزانه و مشخصات قراردادها (نوع، قیمت اعمال، سررسید) از TSETMC؛ قیمت سهم پایه از دادهی روزانهی سایت. پنجرههای دارای افزایش سرمایه یا سود نقدی و قراردادهای با قیمت ناسازگار کنار گذاشته شدند. |
بازده گذشته تضمین آینده نیست؛ این پژوهش توصیهی معامله نیست.